Ετυμολογικά: 1. κυρ. «ξηρά»· τέρσομαι = ξεραίνομαι· πρβ. τερακότα << ιτ. 2. πλή-ρης, πλή-θος 3. πρβ. φουρτούνα << ιτ. 4. < gelo παγώνω· πρβ. ζελέ << γαλλ.· (τ)ζελατίνα << ιτ. 5. πρβ. κούρα << ιτ. 6. πρβ. μιζέρια << ιτ. 7. πρβ. κόντρα << ιτ. 8. < unus = ένας 9. < amo = αγαπώ.

Μετάφραση:

Ο Οβίδιος ο ποιητής είναι εξόριστος στη γη του Πόντου.

Γράφει συχνά επιστολές στη Ρώμη.

Οι επιστολές (του) είναι γεμάτες παράπονα.

Επιθυμεί τη Ρώμη και θρηνεί για την αντίξοη τύχη (του).

Αφηγείται για τους βάρβαρους κατοίκουςκαι για την παγωμένη χώρα.

Οι έγνοιες και οι δυστυχίες βασανίζουν τον ποιητή.

Με τις επιστολές (του) αντιστέκεται στην αδικία.

Η Μούσα είναι η μοναδική φίλη του ποιητή

Γλωσσικά – Γραμματικά σχόλια

Ovidius: ονομαστική ενικ. του ουσ. Ovidius, Ovidii / Ovidi (αρσ. β΄ κλ.) = ο Οβίδιος. [Κλητική ενικ.: Ovidi.]

poeta: ονομαστική ενικ. του ουσ. poeta, poetae (αρσ. α΄ κλ.) = ο ποιητής.

in: πρόθεση (+ αφαιρετική) = σε.

terra: αφαιρετική ενικ. του ουσ. terra, terrae (θηλ. α΄ κλ.) = η γη, η χώρα.

Pontica: αφαιρετική ενικ., θηλ. γένους, του επιθ. της β΄ κλ. Ponticus, –a, –um = Ποντικός, του Εύξεινου Πόντου.

exulat: γ΄ ενικ. οριστικής ενεστώτα ενεργ. φων. του ρήμ. exulo, exulavi, exulatum, exulare (1) = είμαι εξόριστος.

epistulas: αιτιατική πληθ. του ουσ. epistula, epistulae (θηλ. α΄ κλ.) = η επιστολή.

Romam: αιτιατική ενικ. του ουσ. Roma, Romae (θηλ. α΄ κλ.) = η Ρώμη. [Δεν έχει πληθ. αριθμό.]

scriptitat: γ΄ ενικ. οριστικής ενεστώτα ενεργ. φων. του ρήμ. scriptito, scriptitavi, scriptitatum, scriptitare (1) = γράφω συχνά.

epistulae: ονομαστική πληθ. του ουσ. epistula, epistulae (θηλ. α΄ κλ.) = η επιστολή.

plenae: ονομαστική πληθ., θηλ. γένους, του επιθ. της β΄ κλ. plenus, –a, –um = γεμάτος.

querelarum: γενική πληθ. του ουσ. querela, querelae (θηλ. α΄ κλ.) = το παράπονο.

sunt: γ΄ πληθ. οριστικής ενεστώτα του ρήμ. sum, fui, –, esse = είμαι.

Romam: αιτιατική ενικ. του ουσ. Roma, Romae (θηλ. α΄ κλ.) = η Ρώμη. [Δεν έχει πληθ. αριθμό.]

desiderat: γ΄ ενικ. οριστικής ενεστώτα ενεργ. φων. του ρήμ. desidero, desideravi, desideratum, desiderare (1) = επιθυμώ, ποθώ.

et: συμπλεκτικός (παρατακτικός) σύνδεσμος = και.

fortunam: αιτιατική ενικ. του ουσ. fortuna, fortunae (θηλ. α΄ κλ.) = η τύχη.

adversam: αιτιατική ενικ., θηλ. γένους, του επιθ. της β΄ κλ. adversus, –a, –um =αντίξοος, ενάντιος.

deplorat: γ΄ ενικ. οριστικής ενεστώτα ενεργ. φων. του ρήμ. deploro, deploravi, deploratum, deplorare (1) = θρηνώ.

narrat: γ΄ ενικ. οριστικής ενεστώτα ενεργ. φων. του ρήμ. narro, narravi, narratum, narrare (1) = διηγούμαι.

de: πρόθεση (+ αφαιρετική) = για, σχετικά με.

incolis: αφαιρετική πληθ. του ουσ. incola, incolae (αρσ. και θηλ. α΄ κλ.) = ο, η κάτοικος.

barbaris: αφαιρετική πληθ., αρσ. (ή και θηλ.) γένους, του επιθ. της β΄ κλ. barbarus, –a, –um = βάρβαρος.

de: πρόθεση (+ αφαιρετική) = για, σχετικά με.

terra: αφαιρετική ενικ. του ουσ. terra, terrae (θηλ. α΄ κλ.) = η γη, η χώρα.

gelida: αφαιρετική ενικ., θηλ. γένους, του επιθ. της β΄ κλ. gelidus, –a, –um = παγωμένος.

pοetam: αιτιατική ενικ. του ουσ. poeta, poetae (αρσ. α΄ κλ.) = ο ποιητής.

curae: ονομαστική πληθ. του ουσ. cura, curae (θηλ. α΄ κλ.) = η έγνοια.

et: συμπλεκτικός (παρατακτικός) σύνδεσμος = και.

miseriae: ονομαστική πληθ. του ουσ. miseria, miseriae (θηλ. α΄ κλ.) = η δυστυχία.

excruciant: γ΄ πληθ. οριστικής ενεστώτα ενεργ. φων. του ρήμ. excrucio, excruciavi, excruciatum, excruciare (1) = βασανίζω.

epistulis: αφαιρετική πληθ. του ουσ. epistula, epistulae (θηλ. α΄ κλ.) = η επιστολή.

contra: πρόθεση (+ αιτιατική) = ενάντια σε.

iniuriam: αιτιατική ενικ. του ουσ. iniuria, iniuriae (θηλ. α΄ κλ.) = η αδικία.

repugnat: γ΄ ενικ. οριστικής ενεστώτα ενεργ. φων. του ρήμ. repugno, repugnavi, repugnatum, repugnare (1) = μάχομαι.

Musa: ονομαστική ενικ. του ουσ. Musa, Musae (θηλ. α΄ κλ.) = η Μούσα.

est: γ΄ ενικ. οριστικής ενεστώτα του ρήμ. sum, fui, –, esse = είμαι.

unica: ονομαστική ενικ., θηλ. γένους, του επιθ. της β΄ κλ. unicus, –a, –um = μοναδικός.

Ουσιαστικά 

A΄ κλίση

Αρσενικά

incola,-ae

poeta,-ae

Θηλυκά

amica,-ae

cura,-ae

epistula,-ae

fortuna, –ae

iniuria, –ae

miseria, –ae

Musa, –ae

querela, –ae

Roma,-ae (δεν έχει πληθυντικό)

terra,-ae

Β΄ κλίση

Αρσενικά

Ovidius, -ii,- (i)

Αρχικοί Χρόνοι Ρημάτων

ENOTHTA ii                                                                        LECTIO SECUNDA

Aenēas filius Anchīsae est. Patria Aenēae Troia est. Graeci  Troiam oppugnant et dolo expugnant. Aenēas cum Anchīsā, cum nato et cum sociis ad Italiam navigat. Sed venti pontum  turbant et Aenēan in Africam portant. Ibi Didō regīna novam patriam fundat. Aenēas regīnae insidias Graecōrum  renarrat. Regīna Aenēan amat et Aenēas regīnam. Denique Aenēas in ltaliam navigat et regīna exspīrat.

Μετάφραση σε αντιστοίχιση

Aeneas est filius Anchisae.

Troia est patria Aeneae.

Graeci oppugnant Troiam

et expugnant dolo.

Aeneas cum Anchisa,

cum nato et cum sociis

navigat ad Italiam.

Sed venti turbant pontum

et portant Aenean in Africam.

Ibi Dido regina fundat novam patriam.

Aeneas renarrat

reginae insidias Graecorum.

Regina amat Aenean

et Aeneas reginam.

Denique Aeneas navigat in Italiam

et regina exspirat.

Ο Αινείας είναι γιος του Αγχίση.

Η Τροία είναι η πατρίδα του Αινεία.

Οι Έλληνες πολιορκούν την Τροία και την κυριεύουν με δόλο.

Ο Αινείας με τον Αγχίση,με το γιο και με τους συντρόφους (του)

ταξιδεύει προς την Ιταλία.

Αλλά οι άνεμοι ταράζουν τη θάλασσα και μεταφέρουν τον Αινεία στην Αφρική.

Εκεί η Διδώ η βασίλισσα ιδρύει νέα πατρίδα.

Ο Αινείας αφηγείται από την αρχή

στη βασίλισσα τα τεχνάσματα των Ελλήνων.

Η βασίλισσα αγαπάει τον Αινεία και ο Αινείας τη βασίλισσα.

Τελικά ο Αινείας πλέει προς την Ιταλία

και η βασίλισσα πεθαίνει.

Κλίση των κυρίων ονομάτων του κειμένου:

Nom. Aeneas                         Anchises                                             Dido

Gen. Aeneae                          Anchisae                                            Didonis / Didus

Dat. Aeneae                          Anchisae                                           Didoni / Dido

Ace. Aeneam / Aenean        Anchisen / Anchisam                       Didonem / Dido

Voc. Aenea                            Anchise / Anchisa                             Dido

Abl. Aenea                             Anchisa                                              Didone

Τα κύρια ονόματα σε -ius (και το filius)σχηματίζουν την κ λ η τ ι κ ή του ενικού σε -i (Ovidi, mi fili) και συνήθως τη γ ε ν ι κ ή του ενικού σε -i(< -ii): Ovidi.

Ουσιαστικά 

A΄ κλίση

Αρσενικά

Aeneas, -ae (δεν έχει πληθυντικό)

Anchises,-ae (δεν έχει πληθυντικό)

Θηλυκά

Africa, -ae (δεν έχει πληθυντικό)

insidiae, -arum (δεν έχει ενικό)

Italia,-ae (δεν έχει πληθυντικό)

patria,-ae

regina, -ae

Troia, -ae (δεν έχει πληθυντικό)

Β΄ κλίση

Αρσενικά

dolus, -i

filius, -ii,- (i)

Graecus, -i

natus, -i

pontus, -i

socius, -ii

ventus, -i

Γ΄ κλίση

Θηλυκά 

Dido, Didonis

Αρχικοί Χρόνοι Ρημάτων

ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΑ

ibi

denique

ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ

et (συμπλεκτικός)

sed (αντιθετικός)

ΠΡΟΘΕΣΕΙΣ

cum (+ αφαιρ.)

ad (+ αιτιατ.)

in (+ αιτιατ.)

H  ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΔΡΟΜΕΔΑΣ

Cepheus et Cassiope Andromedam filiam habent. Cassiope, superba forma sua, cum Nymphis se comparat. Neptunus iratus ad oram Aethiopiae urget beluam marinam, quae incolis nocet. Oraculum incolis respondet: «regia hostia deo placet !» Tum Cepheus Andromedam ad scopulum adligat; belua ad Andromedam se movet. Repente Perseus calceis pennatis advolat; puellam videt et stupet forma puellae. Perseus hasta beluam delet et Andromedam liberat. Cepheus, Cassiope et incolae Aethiopiae valde gaudent.

Μετάφραση

Ο Κηφέας και η Κασσιόπη έχουν κόρη την Ανδρομέδα. Η Κασσιόπη, περήφανη για την ομορφιά της, συγκρίνει τον εαυτό της με τις Νύμφες (= Νηρηίδες). Ο Ποσειδώνας οργισμένος στέλνει στην ακτή της Αιθιοπίας θαλάσσιο κήτος, το οποίο βλάπτει/αφανίζει τους κατοίκους. Το μαντείο απαντά στους κατοίκους: «βασιλικό σφάγιο αρέσει στον θεό!». Τότε ο Κηφέας δένει την Ανδρομέδα σε έναν βράχο. Το κήτος κινείται προς την Ανδρομέδα. Ξαφνικά καταφθάνει πετώντας ο Περσέας με τα φτερωτά σανδάλια (του). Βλέπει την κόρη και θαμπώνεται από την ομορφιά της κοπέλας. Ο Περσέας σκοτώνει το κήτος με δόρυ και ελευθερώνει την Ανδρομέδα. Ο Κηφέας, η Κασσιόπη και οι κάτοικοι της Αιθιοπίας χαίρονται πάρα πολύ.

Παρατηρήσεις

1. Cepheus: Δευτερόκλιτο (για τη λατινική γλώσσα), ελληνικό όνομα, που κατά την κλίση του επηρεάζεται από την αρχαία ελληνική γραμματική, γι' αυτό και παρουσιάζει διπλούς τύπους. Σχηματίζει την κλητική ενικού σε -u (Cepheu) (όπως όλα τα ελληνικά κύρια ονόματα σε –εύςτης γ΄κλίσης. Το ίδιο ισχύει και για το Perseus). Βλ. στο Ψηφιακό Βοήθημα Γραμματική. Ουσιαστικά. Κλίση Ελληνικών ονομάτων.
2. Cassiope: Πρωτόκλιτο ελληνικό όνομα, που κατά την κλίση του επηρεάζεται από την αρχαία ελληνική γραμματική, γι' αυτό και παρουσιάζει διπλούς τύπους.Οι πτώσεις ονομαστική, κλητική και αφαιρετική, είναι Cassiope, γενική και αιτιατική ενικού είναι Cassiοpes και Cassiopen αντιστοίχως. Βλ. στο Ψηφιακό ΒοήθημαΓραμματική. Ουσιαστικά. Κλίση Ελληνικών ονομάτων.
3. Andromedam: Πρωτόκλιτο ελληνικό όνομα, που κατά την κλίση του επηρεάζεται από την ελληνική γραμματική, γι’ αυτό και παρουσιάζει διπλούς τύπους, αιτιατική ενικού Andromedam και Andromedan. Βλ. στο Ψηφιακό ΒοήθημαΓραμματική. Ουσιαστικά. Κλίση Ελληνικών ονομάτων.
4. se comparat: η αντωνυμία se αναφέρεται στο υποκείμενο (Cassiope) του ρήματος (comparat) της πρότασης «Cassiope…cum Nymphis se comparat» και επομένως έχουμε ευθεία αυτοπάθεια.
5. se movet: Πρόκειται για ευθεία (άμεση) αυτοπάθεια, αφού η αντωνυμία se αναφέρεται στο υποκείμενο (belua) του ρήματος (movet) της πρότασης «belua…se movet».
6. filia: το ουσιαστικό ανήκει στα «substantiva mobilia» (filius = γιος, filia = κόρη). Η δοτική και η αφαιρετική πληθυντικού είναι filiis και filiabus, για να διακρίνεται από τις αντίστοιχες πτώσεις του αρσενικού (filiis filiabusque = γιοί και κόρες), όταν χρειάζεται να γίνει διάκριση από τις αντίστοιχες πτώσεις του αρσ. filius.
7. deo: ανήκει στα ανώμαλα ουσιαστικά της β΄ κλίσης. Η κλητική ενικού είναι deus και dive. Στον πληθυντικό αριθμό, εκτός από την αιτιατική, σχηματίζει διπλούς και τριπλούς τύπους.
8. noceo: συντάσσεται με δοτική= βλάπτω, αφανίζω.

Γραμματική
Ουσιαστικά

A΄ κλίση

Αρσενικό

incola -ae

Θηλυκά

Aethiopia -ae (δεν έχει πληθυντικό)

Andromeda -ae (δεν έχει πληθυντικό)

belua -ae

Cassiope -es (η γενική και αιτιατική ενικού είναι Cassiopes και Cassiopen αντιστοίχως – δεν έχει πληθυντικό).

hasta -ae

hostia -ae

filia -ae (η δοτική και αφαιρετική πληθυντικού είναι filiis και filiabus)

forma -ae

Nympha -ae

ora -ae

puella -ae

Cassiope                                 Andromeda

Cassiopes / ae                       Andromedae / Andromedes

Cassiopae                               Andromedae

Cassiopen / em                     Andromedam / Andromedan / Andromeden

Cassiope                                 Andromeda / Andromede

Cassiope                                 Andromeda / Andromede

Β΄ κλίση

Αρσενικά

calceus -i

Cepheus -i (δεν έχει πληθυντικό)

deus -i (το ουσιαστικό έχει κλητική ενικού: dive ή deus. Στον πληθυντικό σχηματίζει διπλούς και τριπλούς τύπος εκτός από την αιτιατική. Ονομαστική και κλητική πληθυντικού: dei, dii, di, γενική: deorum, deum, δοτική και αφαιρετική: deis, diis, dis)

Neptunus –i  (δεν έχει πληθυντικό)

Perseus-i  (δεν έχει πληθυντικό)

scopulus -i

Cepheus                                 Perseus                                  Neptunus

Cephei / Cepheos                 Persei / Perseos                   Neptuni

Cepheo / Cephei                   Perseo / Persei                     Neptuno

Cepheum / Cephea / eon    Perseum / Persea / eon     Neptunum

Cepheu                                   Perseu                                    Neptune

Cepheo                                   Perseo                                    Neptuno

deus                dei – dii – di

dei                   deorum - deum

deo                  deis – diis – dis

deum              deos

deus & dive    dei – dii – di

deo                  deis – diis – dis

Ουδέτερο

oraculum -i

Αντωνυμίες

qui, quae, quod (αναφορική)

se (προσωπική)

suus, -a, -um (κτητική)

Αρχικοί Χρόνοι Ρημάτων

1^η συζυγία

advolo - advolavi - advolatum - advolare (καταφθάνω πετώντας· ορμώ)

adligo - adligavi - adligatum - adligare (δένω σε κάτι)

comparo - comparavi - comparatum - comparare (συγκρίνω)

libero - liberavi - liberatum - liberare (ελευθερώνω)

2^η συζυγία

deleo - delevi - deletum - delere (καταστρέφω, εξολοθρεύω, σκοτώνω)

habeo - habui - habitum - habere (έχω, θεωρώ)

moveo - movi - motum - movere (κινώ)

noceo - nocui - nocitum - nocere (βλάπτω)

placeo - placui - placitum - placere (αρέσω)

respondeo - respondi - responsum - respondere (απαντώ, αποκρίνομαι)

video - vidi - visum - videre (βλέπω)

gaudeo - gavisus sum - gavisum - gaudere (χαίρομαι) [ημιαποθετικό]

stupeo - stupui - ----- - stupere (βουβαίνομαι, θαμπώνομαι)

urgeo - ursi - ----- - urgere (σπρώχνω, στέλνω)

Apud antīquos Rōmānos concordia maxima sed avaritiaminima erat*. Rōmāni in suppliciis* deōrum magnifici sed domi parci erant.Iustitiā inter se certābant* et patriam curābant*. In bello* pericula*audaciā propulsābant* et beneficiis* amicitias parābant*. Delecti consultābant*patriae; eis corpus ex annis infirmum sed ingenium propter sapientiam validum erat.

Ουσιαστικά 

A΄ κλίση

Θηλυκά

amicitia, -ae

audacia,-ae

avaritia,-ae (δεν έχει πληθυντικό)

concordia, -ae (δεν έχει πληθυντικό)

iustitia,-ae

patria, -ae

sapientia,- ae

Β΄ κλίση

Αρσενικά

annus, -i

deus, -i

Romanus, -i

Ουδέτερα

bellum, -i

beneficium, -ii, (-i)

ingenium, -ii, (-i)

periculum, -i

supplicium, -ii (τιμωρία)

supplicia, -orun (λατρεία θεών)

Γ΄ κλίση

Ουδέτερα

corpus, -oris

Δ΄ κλίση

Θηλυκά

domus, -us

Αρχικοί Χρόνοι Ρημάτων

Παραθετικά Επιθέτων 

Β΄Κλίση

Θετικός 

Συγκριτικός

Υπερθετικός

LECTIO QUINTA                                                        LECTIO V

Silius Italicus, poeta epicus, vir clarus erat. XVII (septendecim) libri eius de bello Punico secundo pulchri sunt. Ultimis annis vitae suae in Campania se tenebat. Multos in illis locis agros possidebat. Silius animum tenerum habebat. Gloriae Vergili studebat ingeniumque eius fovebat. Eum ut puer magistrum honorabat. Monumentum eius, quod Neapoli iacebat, pro templo habebat.

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ:

Ο Σίλιος Ιταλικός, o επικός ποιητής, ήταν ένδοξος άνδρας. Τα 17 βιβλία του για τον δεύτερο Καρχηδονιακό πόλεμο είναι όμορφα. Τα τελευταία χρόνια της ζωής του παρέμενε (έμενε μόνιμα) στην Καμπανία. Σε εκείνους τους τόπους κατείχε πολλούς αγρούς. Ο Σίλιος είχε ευαίσθητη ψυχή. Τη δόξα του Βιργιλίου επεδίωκε και περιέβαλλε με αγάπη το πνεύμα του. Αυτόν τον τιμούσε, όπως ο μαθητής τον δάσκαλο (τιμά). Το μνημείο του, το οποίο βρισκόταν στη Νεάπολη, το θεωρούσε σαν ναό.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ:

1. se tenebat:η αντωνυμία se αναφέρεται στο υποκείμενο (Silius) του ρήματος (tenebat) της πρότασης «Ultimis annis…se tenebat» και επομένως έχουμε ευθεία αυτοπάθεια.
2. me teneo:παραμένω, μένω μόνιμα.
   
   
3. locis:το ουσιαστικό locus -i (αρσενικό στον ενικό) στον πληθυντικό αριθμό κλίνεται σαν αρσενικό loci -orum, όταν σημαίνει χωρία βιβλίου και σαν ουδέτερο loca -orum, όταν σημαίνει τόποι, τοποθεσίες (ετερογενές).
   
   
4. Neapoli:σχηματίζει, ως εξαίρεση, την αιτιατική του ενικού σε -im (Neapolim) και την αφαιρετική του ενικού σε -i (Neapoli).

ΓΛΩΣΣΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ:

Silius: ονομαστική ενικού του ουσιαστικού της β΄ κλίσης, αρσενικού γένους Silius -ii/ -i = Σίλιος. To όνομα Silius, ως γνήσιο λατινικό, συναιρεί στην κλητική του ενικού το -ie σε -i (Sili). Ως κύριο όνομα δεν σχηματίζει κατά κανόνα πληθυντικό.

Italicus: ονομαστική ενικού, αρσενικού γένους του επιθέτου της β΄ κλίσης Italicus, -a, -um = Ιταλικός, -ή, -ό.

poeta: ονομαστική ενικού του ουσιαστικού της α΄ κλίσης, αρσενικού γένους poeta -ae = ποιητής.

epicus: ονομαστική ενικού, αρσενικού γένους του επιθέτου της β΄ κλίσης epicus, -a, -um = επικός, -ή, -ό. Το επίθετο ως παράγωγο από ουσιαστικό (epos> epicus) δεν σχηματίζει παραθετικά.

vir: ονομαστική ενικού του ουσιαστικού της β΄ κλίσης, αρσενικού γένους vir, viri = άνδρας.

clarus: ονομαστική ενικού, αρσενικού γένους του επιθέτου της β΄ κλίσης, θετικού βαθμού clarus, -a, -um = ένδοξος, -η, -ο. (Συγκριτικός βαθμός: clarior, -ior, -ius, υπερθετικός βαθμός: clarissimus, -a, -um).

erat: γ΄ ενικό οριστικής παρατατικού του βοηθητικού ρήματος sum, fui, ---, esse = είμαι.

septendecim (XVII): απόλυτο αριθμητικό επίθετο= δεκαεπτά. Η λέξη είναι άκλιτη.

libri: ονομαστική πληθυντικού του ουσιαστικού της β΄ κλίσης, αρσενικού γένους (συγκοπτόμενου) liber, libri= βιβλίο.

eius: γενική ενικού, αρσενικού γένους της δεικτικής-επαναληπτικής αντωνυμίας is, ea, id = αυτός, αυτή, αυτό.

de: πρόθεση + (κυρίως) αφαιρετική = για, σχετικά με.

bello: αφαιρετική ενικού του ουσιαστικού της β΄ κλίσης, ουδετέρου γένους bellum -i = πόλεμος.

Punico: αφαιρετική ενικού, ουδετέρου γένους του επιθέτου της β΄ κλίσης Punicus, -a, -um = Καρχηδονιακός, ή, -ό. Το επίθετο, ως εθνικό, δεν σχηματίζει παραθετικά.

secundo: αφαιρετική ενικού, ουδετέρου γένους του τακτικού, αριθμητικού επιθέτου της β΄ κλίσης secundus, -a, -um= δεύτερος, -η, -ο. Ως αριθμητικό δεν σχηματίζει κλητική.

pulchri: ονομαστική πληθυντικού, αρσενικού γένους του επιθέτου της β΄ κλίσης, θετικού βαθμού pulcher, pulchra, pulchrum = όμορφος, -η, -ο. (συγκριτικός βαθμός: pulchrior, -ior, -ius, υπερθετικός βαθμός: pulcherrimus, -a, -um).

sunt: γ΄πληθυντικό οριστικής ενεστώτα του βοηθητικού ρήματος sum, fui, ---, esse = είμαι.

ultimis: αφαιρετική πληθυντικού, αρσενικού γένους του επιθέτου β΄ κλίσης, υπερθετικού βαθμού ultimus, -a, -um = τελευταίος, -α, -ο. To παραθετικό επίθετο δεν έχει θετικό βαθμό, καθώς σχηματίστηκε από την πρόθεση ή επίρρημα ultra. (Συγκριτικός βαθμός: ulterior, -ior, -ius).

annis: αφαιρετική πληθυντικού του ουσιαστικού της β΄ κλίσης, αρσενικού γένους annus -i = έτος.

vitae: γενική ενικού του ουσιαστικού της α΄ κλίσης, θηλυκού γένους vita -ae = ζωή.

suae: γενική ενικού, θηλυκού γένους της κτητικής αντωνυμίας γ΄ προσώπου που εδώ εκφράζει αυτοπάθεια (για έναν κτήτορα ή για πολλούς κτήτορες) suus, -a, -um= δικός του, δική του, δικό του και δικός τους, δική τους, δικό τους. Εδώ για έναν κτήτορα.

in: πρόθεση + αφαιρετική = σε. Η πρόθεση είναι δυνατόν να συντάσσεται και με αιτιατική.

Campania: αφαιρετική ενικού του ουσιαστικού της α΄ κλίσης, θηλυκού γένους Campania -ae = Καμπανία. Το ουσιαστικό, ως κύριο όνομα περιοχής, δεν σχηματίζει κατά κανόνα πληθυντικό αριθμό.

se: αιτιατική ενικού της προσωπικής αντωνυμίας γ΄ προσώπου (που λειτουργεί ως αυτοπαθητική) = τον εαυτό του, τον εαυτό της, τον εαυτό του.

tenebat: γ΄ ενικό οριστικής ενεργητικού παρατατικού του ρήματος της β΄ συζυγίας teneo, tenui, tentum, tenēre = κρατώ. Εδώ se tenebat = παρέμενε, έμενε μόνιμα.

multos: αιτιατική πληθυντικού, αρσενικού γένους του επιθέτου της β΄ κλίσης, θετικού βαθμού multus, multa, multum = πολύς, πολλή, πολύ. Tο επίθετο σχηματίζει ανώμαλα παραθετικά μόνο στον πληθυντικό αριθμό: συγκριτικός βαθμός: plures, plures, plur(i)a, υπερθετικός βαθμός: plurimi, plurimae, plurima. Στον ενικό αριθμό παραθετικά σχηματίζει μόνο το ουδέτερο γένος: συγκριτικός βαθμός:plus,υπερθετικός βαθμός: plurimum.

in: πρόθεση + (τοπική) αφαιρετική = σε.

illis: αφαιρετική πληθυντικού, ουδετέρου γένους της δεικτικής αντωνυμίας ille, illa, illud = εκείνος, -η, -ο.

locis: αφαιρετική πληθυντικού του ουσιαστικού της β΄ κλίσης, αρσενικού γένους locus -i = τόπος. Στον πληθυντικό κλίνεται και ως αρσενικό loci-orum, όταν σημαίνει χωρία βιβλίου και ως ουδέτερο loca-orum, όταν σημαίνει τόπους, τοποθεσίες (ετερογενές).

agros: αιτιατική πληθυντικού του ουσιαστικού της β΄ κλίσης (συγκοπτόμενου), αρσενικού γένους ager, agri = αγρός.

possidebat: γ΄ ενικό οριστικής ενεργητικού παρατατικού του ρήματος της β΄ συζυγίας possideo, possedi, possessum, possidēre = κατέχω.

Silius: ονομαστική ενικού του ουσιαστικού της β΄ κλίσης, αρσενικού γένους Silius -ii/ -i = Σίλιος. To όνομα Silius, ως γνήσιο λατινικό, συναιρεί στην κλητική του ενικού το -ie σε -i (Sili). Ως κύριο όνομα δεν σχηματίζει κατά κανόνα πληθυντικό.

animum: αιτιατική ενικού του ουσιαστικού της β΄ κλίσης, αρσενικού γένους animus -i =ψυχή.

tenerum: αιτιατική ενικού, αρσενικού γένους του επιθέτου της β΄ κλίσης, θετικού βαθμού tener, tenera, tenerum = τρυφερός, ευαίσθητος. (συγκριτικός βαθμός: tenerior, -ior, -ius, υπερθετικός βαθμός: tenerrimus, -a, -um).

habebat: γ΄ ενικό οριστικής ενεργητικού παρατατικού του ρήματος της β΄ συζυγίας habeo, habui, habitum, habēre = έχω.

gloriae: δοτική ενικού του ουσιαστικού της α΄ κλίσης, θηλυκού γένους gloria -ae = δόξα.

Vergili: γενική ενικού του ουσιαστικού της β΄ κλίσης, αρσενικού γένους Vergilius -ii/ -i= Βιργίλιος. To όνομα Vergilius, ως γνήσιο λατινικό, συναιρεί στην κλητική του ενικού το -ie σε -i (Vergili). Ως κύριο όνομα δεν σχηματίζει κατά κανόνα πληθυντικό.

studebat: γ΄ ενικό οριστικής ενεργητικού παρατατικού του ρήματος της β΄ συζυγίας studeo, studui, ---, studēre = σπουδάζω, επιδιώκω. Το ρήμα συντάσσεται με δοτική.

ingenium: αιτιατική ενικού του ουσιαστικού της β΄ κλίσης, ουδετέρου γένους ingenium -ii/ -i = πνεύμα, χαρακτήρας.

-que: παρατακτικός, συμπλεκτικός σύνδεσμος, εγκλιτική λέξη = και (πρβλ αρχαία ελληνικά: τε).

eius: γενική ενικού, αρσενικού γένους της δεικτικής- επαναληπτικής αντωνυμίας is, ea, id = αυτός, αυτή, αυτό.

fovebat: γ΄ενικό οριστικής ενεργητικού παρατατικού του ρήματος της β΄ συζυγίας foveo, fovi, fotum, fovēre = περιβάλλω με αγάπη.

eum: αιτιατική ενικού, αρσενικού γένους της δεικτικής -επαναληπτικής αντωνυμίας is, ea, id = αυτός, αυτή, αυτό.

ut: υποτακτικός, παραβολικός σύνδεσμος = όπως.

puer: ονομαστική ενικού του ουσιαστικού της β΄ κλίσης, αρσενικού (και θηλυκού) γένους puer, pueri = παιδί. Το ουσιαστικό εδώ λειτουργεί ως αρσενικό.

magistrum: αιτιατική ενικού του ουσιαστικού της β΄ κλίσης (συγκοπτόμενου), αρσενικού γένους magister, magistri = δάσκαλος.

honorabat: γ΄ ενικό οριστικής ενεργητικού παρατατικού του ρήματος της α΄ συζυγίας honoro, honoravi, honoratum, honorāre = τιμώ.

monumentum: αιτιατική ενικού του ουσιαστικού της β΄ κλίσης, ουδετέρου γένους monumentum -i = μνημείο.

eius: γενική ενικού, αρσενικού γένους της δεικτικής- επαναληπτικής αντωνυμίας is, ea, id = αυτός, αυτή, αυτό.

quod: ονομαστική ενικού, ουδετέρου γένους της αναφορικής αντωνυμίας qui, quae, quod = ο οποίος, η οποία, το οποίο.

Neapoli: αφαιρετική ενικού του ισοσύλλαβου ουσιαστικού της γ΄ κλίσης, θηλυκού γένους Neapolis -is = Νεάπολη. Η αιτιατική ενικού, κατ’ εξαίρεση, σχηματίζεται σε -im (Neapolim) και η αφαιρετική σε -i (Neapoli). Ως κύριο όνομα περιοχής δεν σχηματίζει κατά κανόνα πληθυντικό αριθμό.

iacebat: γ΄ ενικό οριστικής ενεργητικού παρατατικού του ρήματος της β΄ συζυγίας iaceo, iacui, iacitum, iacēre = κείμαι, βρίσκομαι.

pro: πρόθεση + αφαιρετική = ως, σαν.

templo: αφαιρετική ενικού του ουσιαστικού της β΄ κλίσης, ουδετέρου γένους templum -i = ναός.

habebat: γ΄ ενικό οριστικής ενεργητικού παρατατικού του ρήματος της β΄ συζυγίας habeo, habui, habitum, habēre= έχω.

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ:

Ουσιαστικά

A΄ κλίση

Αρσενικό

poeta –ae

Θηλυκά

Campania –ae (δεν έχει πληθυντικό)

gloria -ae

vita-ae

Β΄ κλίση

Αρσενικά

ager, agri

animus,-i

annus,-i

Italicus,-i

liber, libri,

locus,-i

magister, magistri

puer, pueri

Sillius,-ii,(-i)

Vergillius,-ii,(-i)

vir, viri

Ουδέτερα

bellum,-i

ingenium, -ii, (-i)

monumentum, -i

templum, -i

Γ΄ κλίση

Θηλυκό

Neapolis, Neapolis (δεν έχει πληθυντικό)

Αντωνυμίες

is, ea, id (δεικτική-επαναληπτική)
suus, sua, suum (κτητική, για έναν και για πολλούς κτήτορες, εδώ για έναν κτήτορα) εκφράζει αυτοπάθεια.
se (προσωπική) εκφράζει αυτοπάθεια
ille, illa, illud (δεικτική)
qui, quae, quod (αναφορική)

Αρχικοί Χρόνοι Ρημάτων

ΕΝΕΣΤΩΤΑΣ   ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΣ         ΣΟΥΠΙΝΟ    ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ      

sum                   fui                       –                             esse                       Βοηθητικό

Α’ ΣΥΖΥΓΙΑ

honoro             honoravi           honoratum          honorare

B’ ΣΥΖΥΓΙΑ

foveo                fovi                     fotum                   fovere

habeo               habui                 habitum               habere

iaceo                 iacui                  iacitum                 iacere

possideo          possedi             possessum           possidere

studeo              studui                      –                      studere

teneo                tenui                 tentum                 tenere

ΠΡΟΘΕΣΕΙΣ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ

In eā civitāte, quam leges continent, boni viri libenter leges servant. Lex enim est fundamentum libertātis, fons aequitātis. Mens et animus et consilium et sententia civitātis posita est inlegibus. Ut corpora nostra sine mente, sic civitas sine lege non stat. Legum ministri sunt magistrātus, legum interpretes iudices, legum denique omnes servi sumus: sic enim liberi esse possumus.

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

Σε αυτήν την πολιτεία, την οποία συγκρατούν οι νόμοι, οι καλοί άνδρες (πολίτες) πρόθυμα τηρούν τους νόμους. Γιατί ο νόμος είναι το θεμέλιο της ελευθερίας, η πηγή της δικαιοσύνης. Ο νους και η ψυχή και η σκέψη και η κρίση της πολιτείας βρίσκονται στους νόμους. Όπως τα σώματά μας χωρίς τον νου/πνεύμα (δεν στέκονται/υπάρχουν), έτσι και η πολιτεία χωρίς τον νόμο δεν στέκεται/υπάρχει. Οι άρχοντες είναι θεράποντες των νόμων, οι δικαστές (είναι) ερμηνευτές των νόμων και τελικά όλοι (εμείς) είμαστε υπηρέτες των νόμων: γιατί έτσι μπορούμε να είμαστε ελεύθεροι.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ:

1. civitate, libertatis: τα παραπάνω ουσιαστικά σχηματίζουν τη γενική πληθυντικού και σε -um και σε -ium. (civitatum και civitatium, libertatum και libertatium).
2. aequitatis: το ουσιαστικό, ως αφηρημένη έννοια, δεν σχηματίζει κατά κανόνα πληθυντικό αριθμό.
3. Ut… sic: παραβολικός σύνδεσμος, εισάγει δευτερεύουσα παραβολική πρόταση που ενδέχεται, όπως στα αρχαία ελληνικά, να είναι ελλειπτική ως προς το ρήμα. Παραβάλλεται με τον σύνδεσμο ὡς της αρχαίας ελληνικής.

Γλωσσικά – Γραμματικά σχόλια

civitate, libertatis: τα παραπάνω ουσιαστικά σχηματίζουν τη γενική πληθυντικού και σε -um και σε -ium. (civitatum και civitatium, libertatum και libertatium).

boni: ονομαστική πληθ., αρσ. γένους, του επιθ. της β’  κλ. bonus, –a, –um = καλός. [ΣΥΓΚΡ.: melior, –ior, –ius. ΥΠΕΡΘ.: optimus, –a, –um.]

fons: ονομαστική ενικ. του ουσ. fons, fontis (αρσ. γ’ κλ.) = η πηγή. [Γενική πληθ.: fontium.]

aequitatis: γενική ενικ. του ουσ. aequitas, aequitatis (θηλ. γ’ κλ.) = η ισότητα, η δικαιοσύνη. [Ως αφηρημένη έννοια δεν είναι εύχρηστη στον πληθ. αριθμό.]

mens: ονομαστική ενικ. του ουσ. mens, mentis (θηλ. γ’ κλ.) = ο νους. [Γενική πληθ.: mentium.]

consilium: ονομαστική ενικ. του ουσ. consilium, consilii / consili (ουδ. β’ κλ.) = η σκέψη.

nostra: ονομαστική πληθ., ουδ. γένους, της κτητικής αντων. του α’ προσ. για πολλούς κτήτορες noster, nostra, nostrum = ο δικός μας, η δική μας, το δικό μας.

magistratus: ονομαστική πληθ. του ουσ. magistratus, magistratus (αρσ. δ’ κλ.) = ο άρχοντας, οι αρχές.

liberi: ονομαστική πληθ., αρσ. γένους, του επιθ. της β’ κλ. liber, libera, liberum = ελεύθερος. [ΣΥΓΚΡ.: liberior, –ior, –ius. ΥΠΕΡΘ.: liberrimus, –a, –um.]

Ut… sic: παραβολικός σύνδεσμος, εισάγει δευτερεύουσα παραβολική πρόταση που ενδέχεται, όπως στα αρχαία ελληνικά, να είναι ελλειπτική ως προς το ρήμα. Παραβάλλεται με τον σύνδεσμο ὡς της αρχαίας ελληνικής.

Γραμματική

Ουσιαστικά 

A΄ κλίση

Θηλυκά

sententia, -ae

Β΄ κλίση

Αρσενικά

animus, -i

minister, ministri

servus, -i

vir, viri

Ουδέτερα

consilium, -ii, (-i)

fundamentum, -i

Γ΄κλίση

Αρσενικά

fons, fontis

interpres, interpretis

iudex, iudicis

Θηλυκά

aequitas, aequitatis

civitas, civitatis

lex, legis          

libertas, libertatis

mens, mentis

Δ΄κλίση

Αρσενικό

magistratus, -us

Παραθετικά Επιθέτων 

Β΄Κλίση

Θετικός 

bonus, -a, -um

liber, libera, liberum

Συγκριτικός 

melior, melior, melius

liberior, -ior, -ius

Υπερθετικός

optimus, -a, -um

liberrimus, -a, -um

Γ΄Κλίση

omnis, -is, -e             --                                                         ---

Αντωνυμίες

is, ea, id δεικτική επαναληπτική

qui, quae, quod αναφορική

noster, nostra, nostrum κτητική

Αρχικοί Χρόνοι Ρημάτων

ΕΝΕΣΤΩΤΑΣ  ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΣ   ΣΟΥΠΙΝΟ   ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ   ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

Α’ ΣΥΖΥΓΙΑ

servo                 servavi               servatum                 servare

sto                     steti                     statum                     stare

Β’ ΣΥΖΥΓΙΑ 

contineo           continui              contentum               continere

Γ’ ΣΥΖΥΓΙΑ

pono                 posui                  positum                    ponere

possum             potui                                                    posse                    Ανώμαλο

sum                   fui                                                         esse                       Βοηθητικό

Επιρρήματα

libenter,   denique

Σύνδεσμοι

enim (αιτιολογικός-παρατακτικός)

et (συμπλεκτικός)

ut (παραβολικός)

Προθέσεις

in (+ αφαιρ.)  

sine (+ αφαιρ.)