Μάθημα : ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

Η ζωή, σε όλες τις μορφές της, διέπεται από κοινά χαρακτηριστικά που την καθιστούν μοναδική και αναγνωρίσιμη. Όλα τα έμβια όντα, από το απλούστερο κύτταρο μέχρι τους πιο σύνθετους οργανισμούς, παρουσιάζουν λειτουργίες όπως η αναπαραγωγή, η ανάπτυξη, η ανταπόκριση στα ερεθίσματα και η ανάγκη για ενέργεια. Η βιολογία μελετά αυτές τις λειτουργίες και μας βοηθά να κατανοήσουμε πώς οργανώνεται η ζωή, πώς εξελίσσεται και πώς αλληλεπιδρά με το περιβάλλον. Μέσα από αυτή τη γνώση, αποκτούμε μια βαθύτερη αντίληψη για τον ρόλο μας στον φυσικό κόσμο και την ευθύνη μας απέναντί του.

Η ζωή ξεκινά από το κύτταρο, τη μικρότερη αλλά πιο σημαντική μονάδα κάθε οργανισμού. Όλα τα έμβια όντα, από τα απλούστερα μέχρι τα πιο σύνθετα, αποτελούνται από κύτταρα που εκτελούν βασικές λειτουργίες. Το κύτταρο αναπνέει, αναπαράγεται, επικοινωνεί και συνεργάζεται με άλλα κύτταρα για να διατηρήσει τη ζωή. Η μελέτη του    μας αποκαλύπτει πώς λειτουργεί ο οργανισμός και πώς συνδέεται με το περιβάλλον του. Μέσα από τη βιολογία, το κύτταρο γίνεται πύλη γνώσης για τη δομή και τη λειτουργία της ζωής. Ας ξεκινήσουμε την εξερεύνηση του μικρόκοσμου που κρύβεται μέσα μας.

Παίζοντας με πλαστελίνη θα πλάσουμε τρισδιάστατα κύτταρα, δίνοντας σχήματα σε πυρήνα, μιτοχόνδρια και χλωροπλάστες. Η κάθε ομάδα θα στήσει ένα μικρό «εργαστήριο» όπου οι μαθητές θα πειραματίζονται, κολλάνε ετικέτες και ανταλλάσσουν ρόλους (σχεδιαστής, αφηγητής, επιμελητής). Η δράση θα είναι διαδραστική και βιωματική: θα δοκιμάσουμε ποια οργανίδια «δουλεύουν» μαζί με μικρές δραστηριότητες ρόλων. Θα φτιάξουμε ένα κοινό πόστερ σύγκρισης με χρωματιστά δείκτες που θα δείχνει ομοιότητες και διαφορές. Στο τέλος κάθε ομάδα θα παρουσιάσει το μοντέλο της σε 1–2 λεπτά με ένα σύντομο παιχνίδι ερωτήσεων.

Σε έναν πολυκύτταρο οργανισμό τα κύτταρα εξειδικεύονται και σχηματίζουν ιστούς. Οι ιστοί συνεργάζονται και δημιουργούν όργανα, ενώ τα όργανα συνεργάζονται σε συστήματα οργάνων που συνθέτουν τον οργανισμό. Στα φυτά η οργάνωση είναι απλούστερη (κύτταρα → ιστοί → όργανα), ενώ στους μονοκύτταρους οργανισμούς ένα μόνο κύτταρο επιτελεί όλες τις λειτουργίες.

Η ενότητα «Αλληλεπιδράσεις και προσαρμογές» παρουσιάζει πώς οι οργανισμοί επιβιώνουν και αναπαράγονται μέσα από τη σχέση τους με το περιβάλλον. Οι διαφορετικές συνθήκες (υγρασία, φως, θερμοκρασία) οδηγούν σε προσαρμογές όπως σκληρά φύλλα σε ξηρές περιοχές, μετανάστευση πτηνών ή λίπος και γούνα σε ζώα ψυχρών περιοχών. Παράλληλα, παρουσιάζονται οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ οργανισμών, όπως ο ανταγωνισμός για τροφή, φως και χώρο, που καθορίζει ποιοι θα επικρατήσουν και θα εξασφαλίσουν τη συνέχεια της ζωής.

Η φωτοσύνθεση είναι η διαδικασία με την οποία τα φυτά, ως αυτότροφοι οργανισμοί, παράγουν τροφή από διοξείδιο του άνθρακα, νερό και ηλιακή ενέργεια. Τα προϊόντα της είναι η γλυκόζη, που αποθηκεύει ενέργεια, και το οξυγόνο, που απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα. Έτσι στηρίζεται η ενεργειακή βάση όλων των τροφικών αλυσίδων και η ύπαρξη πολύπλοκων μορφών ζωής στη Γη.

Σε αυτήν την ενότητα θα γνωρίσουμε πώς οι μονοκύτταροι και οι ζωικοί οργανισμοί προσλαμβάνουν την τροφή τους και πώς γίνεται η πέψη. Οι μονοκύτταροι οργανισμοί κάνουν ενδοκυτταρική πέψη μέσα στο ίδιο τους το κύτταρο, ενώ τα ζώα διαθέτουν ειδικά όργανα όπου πραγματοποιείται εξωκυτταρική πέψη. Τα σπονδυλωτά έχουν οργανωμένο πεπτικό σωλήνα με στόμα, στομάχι και έντερο, ενώ τα φυτοφάγα ζώα έχουν μακρύτερο πεπτικό σύστημα επειδή η φυτική τροφή είναι πιο δύσπεπτη.