ΕΙΔΗ ΜΕΤΟΧΏΝ – ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΉ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ

Α. ΕΠΙΘΕΤΙΚΉ ΜΕΤΟΧΉ

Επιθετική λέγεται η μετοχή που συνήθως συνοδεύεται από άρθρο και λειτουργεί στο λόγο ως επίθετο, δηλαδή προσδιορίζει ουσιαστικά ή αντωνυμίες.

• Αἱ πόλειςαἱ δημοκρατούμεναι τοῖς νόμοις τοῖς κειμένοις  διοικοῦνται.(= Οι πόλεις που έχουν δημοκρατικό πολίτευμα διοικούνται με βάση τους νόμους που έχουν θεσπιστεί)
• Στο παράδειγμα και οι δύο μετοχές έχουν άρθρο. Η μετοχή αἱ δημοκρατούμεναιπροσδιορίζει το ουσιαστικό αἱ πόλεις. Η μετοχή τοῖς κειμένοις προσδιορίζει το ουσιαστικό τοῖς νόμοις.

Πολλές επιθετικές μετοχές έχουν γίνει ουσιαστικα:

• ὁ ἄρχων, ὁ διώκων= ο κατήγορος, ὁ κλέπτων = ο κλέφτης, ὁ νικῶν = ο νικητής, ὁ τεκών = ο πατέρας, ἡ τεκοῦσα = η μητέρα, ὁ φεύγων = ο κατηγορούμενος - ο εξόριστος, ἡ εἰμαρμένη = η μοίρα, ἡ ἐπιοῦσα = η επόμενη μέρα, οἱ κρατοῦντες = οι άρχοντες, οἱ λέγοντες = οι ρήτορες, οἱ πολιτευόμενοι = οι πολιτικοί, οἱ προσήκοντες = οι συγγενείς, οἱ τεθνεῶτες = οι νεκροί, τὸ ἀνειμένον = η άνεση, τὸ δεδιὸς = ο φόβος, τὸ δέον = το πρέπον, τὸ δοκοῦν = η γνώμη,

Η χρήση της επιθετικής μετοχής

 Η επιθετική μετοχή χρησιμοποιείται ως:

1. υποκείμενο

Τὸ μέλλον ἀφανὲς ἡμῖν ἐστιν. (= το μέλλον μας είναι αφανές.)

2. αντικείμενο

Οἱ νόμοι τὸ δίκαιον καὶ τὸ συμφέρον βούλονται.

(= Οι νόμοι θέλουν το δίκαιο κι αυτό που συμφέρει.)

Χρησιμοποιείται ακόμη ως κατηγορούμενο, προσδιορισμός, και σε οτιδήποτε χρησιμοποιείται το ουσιαστικό.

Β) ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΗ ΜΕΤΟΧΉ

β) Επιρρηματική λέγεται η μετοχή που χρησιμοποιείται για να εκφράσει επιρρηματικές σχέσεις, δηλ. το χρόνο, την αιτία, το σκοπό, την υπόθεση, την εναντίωση και τον τρόπο. Συνεπώς, η επιρρηματική μετοχή είναι έξι ειδών:

1. 1. χρονική, 2. αιτιολογική, 3. τελική, 4. υποθετική, 5. εναντιωματικήή ενδοτική, 6. τροπική

Τα πέντε πρώτα είδη των μετοχών αυτών ισοδυναμούν με τις αντίστοιχες δευτερεύουσες προτάσεις. Η τροπική μετοχή ισοδυναμεί με τροπικό προσδιορισμό.

1. Χρονική μετοχή

Η χρονική μετοχή

Οἱ δὲ τῶν παίδων διδάσκαλοι κλειέτωσαν τὰ διδασκαλεῖα πρὸ ἡλίου δύοντος(= Οι δάσκαλοι των παιδιών να κλείνουν τα σχολεία προτού δύσει ο ήλιος.)

2. Αιτιολογική μετοχή

 Καὶ διὰ τοῦτο ὀργισθεὶς Ἀπόλλων κτείνει Κύκλωπας.

(= Επειδή γι' αυτό οργίστηκε ο Απόλλωνας, σκοτώνει τους Κύκλωπες.)

3. Τελική μετοχή

 Η τελική μετοχή:  βρίσκεται πάντα σε χρόνο μέλλοντα. 

Οὗτος ἥκει ἀμφισβητήσων.

(= Αυτός έχει έρθει, για να αμφισβητήσει.)

4. Υποθετική μετοχή

 Η υποθετική μετοχή:  βρίσκεται σε όλους τους χρόνους εκτός από το μέλλοντα.

Νικήσαντες ἁπάντων τούτων ὑμεῖς κύριοι ἔσεσθε.

(= Αν νικήσετε, θα είστε κύριοι όλων αυτών.)

5. Εναντιωματική ή παραχωρητική μετοχή

 Η εναντιωματική μετοχή:α)  βρίσκεται σε όλους τους χρόνους εκτός από το μέλλοντα.

Κυρία γενομένη τοσούτων ἀγαθῶν οὐκ ἐφθόνησεν τοῖς ἄλλοις.

(= Αν και έγινε κάτοχος τόσων αγαθών, δεν φθόνησε τους άλλους.)

6. Τροπική μετοχή

 Η τροπική μετοχή: βρίσκεται σε συνήθως σε χρόνο ενεστώτα.

Οἱ βάρβαροι ἀπῆλθον οὐδὲν ἀποκρινόμενοι.

(= Οι βάρβαροι έφυγαν χωρίς να δώσουν καμιά απάντηση.)

Σύνταξη μετοχής: συνημμένη μετοχή, απόλυτη μετοχή

Η μετοχή συμφωνεί με το υποκείμενό της στο γένος, στον αριθμό και στην πτώση. Αυτό σημαίνει ότι σε όποιο γένος ή αριθμό ή πτώση βρίσκεται η μετοχή στο ίδιο γένος, αριθμό και πτώση θα βρίσκεται το υποκείμενό της.

ΠΡΟΣΟΧΗ: Αν το υποκείμενο της μετοχής ειναι όρος της πρότασης η μετοχή λέγεται συνημμένη, αν το υποκείμενο της μετοχής δεν είναι όδρος της προότασης, η μετοχή λέγεται απόλυτη. Σε αυτή την περίπτωση η μετοχή είναι συνήθως σε γενική πτώση και το υποκείμενό της σε γενική πτώση ή σε αιτιατική. Όρος της πρότασης σημαίνει πως το υποκείμενο της μετοχής είναι υποκείμενο ή αντικείμενο του ρήματος της πρότασης.

Ὁ νόμος ἀπαγορεύων φαίνεται.

Η μετοχή και το υποκείμενό της είναι γένους αρσενικού, ενικού αριθμού, πτώσης ονομαστική

Συνημμένη μετοχή

Ἐπιγενομένη ἡ νόσος ἐπίεσε τοὺς Ἀθηναίους

Η μετοχή και το υποκείμενό της είναι γένους θηλυκού, ενικού αριθμού, πτώσης ονομαστικής.

Οὐκ ἔστιν ἡμῖν μὴ νικῶσι σωτηρία

Η μετοχή και το υποκείμενό της είναι γένους αρσενικού, πληθυντικού αριθμού, πτώσης δοτικής.

Απόλυτη μετοχή:

Κρέοντος βασιλεύοντος οὐ μικρὰ συμφορὰ κατέσχε Θήβας

Η μετοχή και το υποκείμενό της είναι γένους ουδετέρου, ενικού αριθμού, πτώσης γενικής.

β)  Με γενική απόλυτη εκφέρεται κάθε επιρρηματική μετοχή προσωπικού ρήματος, εκτός της τελικής.

Κρέοντος βασιλεύοντος οὐ μικρὰ συμφορὰ κατέσχε Θήβας. > χρονική

Ἀποπλεῖ οἴκαδε καίπερ μέσου χειμῶνος ὄντος. > εναντιωματική

Κῦρος δ' οὖν ἀνέβη ἐπὶ τὰ ὄρη οὐδενὸς κωλύοντος. > τροπική

Χρημάτων δεομένης τῆς Σπάρτης πρὸς πόλεμον, ἐπορεύθη Ἀγησίλαος εἰς Αἴγυπτον. > αιτιολογική

 Γ. ΚΑΤΗΓΟΡΗΜΑΤΙΚΗ ΜΕΤΟΧΗ

Κατηγορηματική λέγεται η μετοχή που χρησιμεύει ως κατηγορούμενο ή κατηγορηματικός προσδιορισμός του υποκειμένου ή του αντικειμένου του ρήματος.

• Οἱ πολέμιοι ᾖσθοντο τὸ ὄρος ἐχόμενον

(= Οι εχθροί αντιλήφτηκαν ότι το όρος είναι κατακτημένο)

> η μετοχή ἐχόμενον είναι κατηγορηματικός προσδιορισμός στο αντικείμενο του ρήματος τὸ ὅρος.

• οἱ δὲ Κερκυραῖοι ὡς ᾔσθοντο αὐτοὺς προσπλέοντας

(= Οι Κερκυραίοι μόλις αντιλήφτηκαν αυτούς να προσεγγίζουν)

> η μετοχή προσπλέοντας είναι κατηγορούμενο του αντικειμένου του ρήματος αὐτούς.

ΠΡΟΣΟΧΗ Η κατηγορηματική μετοχή είναι πάντα άναρθρη.

Το Κατηγορηματική μετοχή δέχονται οι παρακάτω κατηγορίες ρημάτων:

1-2. Τα συνδετικά

1. Τα συνδετικά εἰμί, γίγνομαι, ὑπάρχω

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ: Με τα ρήματα εἰμί, γίγνομαι, ὑπάρχω η μετοχή μεταφράζεται ως ρήμα, ενώ η μετάφραση του ρήματος παραλείπεται.

• Ἔστιταῦτα τὴν ῥᾳθυμίαν ὑμῶν αὐξάνοντα.

(= Αυτά αυξάνουν περισσότερο την αμέλειά σας.)

• Προσεοικότεςγίγνονται τοῖς γονεῦσιν οἱ παῖδες.

(= Τα παιδιά μοιάζουν στους γονείς.)

• Τοῦτο ὑπάρχεινὑμᾶς εἰδότας ἡγοῦμαι

(= Πιστεύω ότι σίγουρα το γνωρίζετε αυτό.)

2. Τα συνδετικά δήλος εἰμι(είμαι φανερός), διαβιῶ/ διαμένω (ζω κάπου μόνιμα), διάγω / διαγίγνομαι (περνώ τον καιρό μου), οὐ διαλείπω (δε σταματώ), διατελῶ (είμαι συνεχώς), λανθάνω (μένω απαρατήρητος),  οἴχομαι  (έχω φύγει), τυγχάνω (συμβαίνει να είμαι, είμαι), φαίνομαι / φανερὸς  εἰμι (είμαι φανερός), φθάνω (προφταίνω)