Η ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ
Η παράγραφος είναι πολλές προτάσεις η μία μετά την άλλη με κοινό νόημα. Μοιάζει με μικρογραφία μιας έκθεσης που όμως δεν έχει την αυτοτέλεια της έκθεσης γιατί κάθε παράγραφος εξαρτάται νοηματικά από την προηγούμενη παράγραφο και προετοιμάζει την επόμενη. Αλλάζουμε παράγραφο όταν αλλάζουμε νόημα.
Μορφικά, η πρώτη σειρά της παραγράφου βρίσκεται πιο μέσα από τις υπόλοιπες σειρές αφήνοντας ένα μικρό κενό αριστερά.
Νοηματικά καθορίζεται από το στόχο της θεματικής της περιόδου. Απαιτεί νοηματική αλληλουχία – συνοχή (η επόμενη πρόταση είναι λογική συνέχεια και απόρροια της προηγούμενης). Η μετάβαση από τη μία πρόταση στην άλλη πραγματοποιείται με φυσικό, αβίαστο τρόπο και σαφήνεια. Εδώ μας βοηθάνε οι συνδετικές – μεταβατικές λέξεις.
ΣΥΝΟΧΗ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΥ
Η συνοχή μίας παραγράφου δηλαδή η ενότητά της επιτυγχάνεται με:
-με επανάληψη των σημαντικών λέξεων ή συνωνύμων τους από την προηγούμενη παράγραφο στην επόμενη,
-με αντωνυμίες (π.χ. αυτό) που αναφέρονται σε ουσιαστικά της προηγούμενης παραγράφου.
-με τις παρακάτω μεταβατικές – συνδετικές λέξεις που ρόλο έχουν να τονίζουν τους λογικούς αρμούς των ιδεών μας:
ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ – ΣΥΝΔΕΤΙΚΕΣ – ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΕΣ ΛΕΞΕΙΣ ΚΑΙ ΦΡΑΣΕΙΣ
1. Δηλώνουν πρόσθεση, συμπλήρωση:
επιπλέον, επίσης, ακόμα, επιπροσθέτως, παράλληλα, εξάλλου, συμπληρωματικά, ας σημειωθεί ακόμα ότι, δεν πρέπει να λησμονούμε ακόμα ότι, θα αποτελούσε παράλειψη αν…
2. Δηλώνουν επεξήγηση:
με άλλα λόγια, ειδικότερα, συγκεκριμένα, δηλαδή, αυτό σημαίνει ότι, για να γίνει πιο σαφές….
3. Δηλώνουν έμφαση ή βεβαιότητα:
πράγματι, αξίζει να τονιστεί, ιδιαίτερα σημαντικό θεωρείται, ξεχωριστός λόγος όμως πρέπει να γίνει, εκείνο που έχει ιδιαίτερη σημασία, είναι περιττό να τονιστεί, είναι γεγονός, είναι αξιοπρόσεκτο ότι, το κυριότερο όμως είναι, είναι σαφές….
4. Δηλώνουν συμπέρασμα ή σχέση αιτίου – αποτελέσματος:
επομένως, συνεπώς, συμπερασματικά, άρα, κατά συνέπεια, ανακεφαλαιώνοντας, γι΄ αυτό το λόγο, αυτό έχει ως αποτέλεσμα ως…..
5. Δηλώνουν αντίθεση –εναντίωση:
όμως, αντίθετα, παρόλο που, ωστόσο, παρ΄ όλα αυτά, απεναντίας, ακόμα και αν, σε αντίθεση με αυτό, δεν συμβαίνει όμως το ίδιο, μολαταύτα….
6.Δηλώνουν διάζευξη: ή –ή , είτε – είτε, ούτε – ούτε
7. Δηλώνουν τοπική σχέση: εδώ, εκεί, κοντά, στο σημείο αυτό, μακριά….
8. Δηλώνουν χρονική σχέση:
τέλος, κατόπιν, καθώς, αφότου, ταυτόχρονα, συγχρόνως, προηγουμένως, έπειτα, στη συνέχεια, εν τω μεταξύ, πριν, ενώ, αμέσως….
9.Δηλώνουν απαρίθμηση επιχειρημάτων:
πρώτον, αρχικά.
10.Δηλώνουν παράδειγμα:
για παράδειγμα, λόγου χάρη
Η ΔΟΜΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΥ: κάθε παράγραφος είναι οργανωμένη με αρχή, μέση και τέλος.
1.Η ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ (συνήθως στην αρχή της παραγράφου αλλά όχι πάντα) που εκφράζει την κύρια ιδέα της παραγράφου και διατυπώνει το σκοπό της με σαφήνεια, ακρίβεια και συντομία. Γι‘ αυτό πρέπει να είναι απαλλαγμένη από λεπτομέρειες.
Π.χ Το σχολείο συντελεί στη διαπαιδαγώγηση των μαθητών.
2.ΟΙ ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ που αποτελούν το μεγαλύτερο τμήμα της παραγράφου. Είναι μερικότερες ιδέες (σχόλια, πληροφορίες, παραδείγματα, κρίσεις) όπου επικυρώνεται με πειστικό τρόπο ο σκοπός της θεματικής πρότασης στην οποία οι λεπτομέρειες προσθέτουν στοιχεία.
[ Στην αφηγηματική παράγραφο οι λεπτομέρειες κατατάσσονται με χρονική σειρά. Στην περιγραφική παράγραφο οι λεπτομέρειες ξεκινούν από το σημείο που προσελκύει περισσότερο την προσοχή. Υπάρχει και η παράγραφος που οι λεπτομέρειες είναι επιχειρήματα]
Πχ Συγκεκριμένα, το σχολείο μαθαίνει στους μαθητές την πειθαρχία σε κανόνες. Επίσης, τους βοηθάει στην κοινωνικοποίηση τους. Ακόμα, τους διαπαιδαγωγεί μέσα από τις καθημερινές δυσκολίες που συναντούν και καλούνται να πάρουν θέση. Τέλος, μέσα από διάφορες δραστηριότητες και ποικίλες γνώσεις καλλιεργούν ακόμα περισσότερο το χαρακτήρα τους.
3. Η ΚΑΤΑΚΛΕΙΔΑ. Αυτή η πρόταση αποτελεί το συμπέρασμα και συνοψίζει την κύρια ιδέα του θέματος. Γι’ αυτό το λόγο είναι σύντομη, περιεκτική και σαφής (ξεκάθαρη). Οπωσδήποτε δεν περιέχει νέα στοιχεία. Δεν υπάρχει σε όλες τις παραγράφους.
Π.χ Συμπερασματικά, το σχολείο αποτελεί ένα από τους βασικότερους θεσμούς που διαπλάθουν το χαρακτήρα των νέων.