Για να παρουσιάσουμε την επικοινωνιακή λειτουργία / τον επικοινωνιακό ρόλο, τη λειτουργία ως προς το επικοινωνιακό αποτέλεσμα ή την επικοινωνιακή αποτελεσματικότητα ενός κειμενικού δείκτη (π.χ. του τίτλου ενός κειμένου) λαμβάνουμε υπόψη τα εξής:
- Το είδος του λόγου/κειμένου: την κατηγορία στην οποία εντάσσεται το κείμενο με βάση ορισμένα τυπικά χαρακτηριστικά (π.χ. επιστολή, ομιλία, άρθρο, δοκίμιο κ.λπ.). Κάθε κειμενικό / γραμματειακό είδος έχει διαφορετικό σκοπό, δομή, γλώσσα και ύφος.
- Το πλαίσιο επικοινωνίας: περιλαμβάνει τον χώρο και χρόνο διεξαγωγής της επικοινωνίας / την επικοινωνιακή περίσταση (π.χ. πού ομιλεί;).
- Τους συμμετέχοντες: τον ομιλητή / πομπό (ποιος γράφει ή εκφωνεί ομιλία;), τον ακροατή / δέκτη (προς ποιους απευθύνεται;).
- Τον σκοπό, δηλαδή την επικοινωνιακή πρόθεση του συγγραφέα / πομπού. Την επίδραση / το αποτέλεσμα στον δέκτη: το αποτέλεσμα της επικοινωνίας, τον βαθμό επίτευξης των στόχων.
- Το γλωσσικό περικείμενο: τον λόγο που προηγείται ή έπεται της φράσης ή της πρότασης που πρόκειται να ερμηνευτεί (τα συμφραζόμενα). Κάθε φράση, πρόταση, περίοδος ή κάθε κειμενικός δείκτης εντάσσεται σε ένα ευρύτερο γλωσσικό πλαίσιο (=το τμήμα του λόγου μέσα στο οποίο εμφανίζεται ένα γλωσσικό στοιχείο) του οποίου η κατανόηση είναι απαραίτητη.
- Το περιεχόμενο και τη μορφή του μηνύματος: τι σημαίνουν οι χρησιμοποιούμενες λέξεις (π.χ. το θέμα μπορεί να είναι το ίδιο, αλλά οι γλωσσικές μορφές έκφρασης πολλές).
- Το ύφος: επιπλέον στοιχεία για το περιεχόμενο του μηνύματος και τον τρόπο με τον οποίο θα γίνει κατανοητό (με βάση τα εξής κριτήρια / χαρακτηριστικά / γλωσσικές επιλογές: αναφορική ή ποιητική λειτουργία της γλώσσας, ενεργητική ή παθητική σύνταξη, παρατακτική ή υποτακτική σύνδεση, λεξιλόγιο, σχήματα λόγου, σημεία στίξης, ρηματικά πρόσωπα, εγκλίσεις, χρόνοι, μακροπερίοδος ή μικροπερίοδος λόγος, ονοματικά ή ρηματικά σύνολα, προσωπική ή απρόσωπη σύνταξη, ευθύς ή πλάγιος λόγος). Όλες οι γλωσσικές επιλογές συνδέονται λειτουργικά με το νόημα και το ύφος του κειμένου.
- Τα μέσα: τους διαύλους επικοινωνίας, τον τρόπο μετάδοσης των μηνυμάτων (π.χ. επικοινωνία προφορική ή γραπτή), όπου παρεμβάλλονται και παράγοντες, όπως κοινή / καθημερινή γλώσσα ή διαλεκτικά στοιχεία και ειδικά λεξιλόγια (π.χ. επιστημονική ορολογία, η γλώσσα των νέων, αργκό).
- Τις νόρμες: τους κανόνες συνομιλίας (πότε μιλάει ποιος, πότε διακόπτει ή αλλάζει θέμα κ.λπ.) και τις συνήθειες / συμβάσεις μιας κοινωνίας σύμφωνα με τις οποίες μεταδίδεται ένα μήνυμα (π.χ. πληθυντικός ευγενείας σε μεγαλύτερης ηλικίας ή μη οικεία πρόσωπα).
Πηγές: https://filologika.gr