Συλλογιούμαι  τι να ’γινε κείνος ο πρωτινός ο ενθουσιασμός μας. Πέθανε τάχα από πλήξη ή
τονε σκότωσε με το καμουτσί του ο Κωνσταντίνος ο Παλαιολόγος; Ένας είπε μια φορά: «Ο
ενθουσιασμός είναι σαν τα στρείδια. Τρώγεται μονάχα πολύ φρέσκος». Αλήθεια. Είναι το
μπούγιο. Η κινήτρα δύναμη. Ώσπου να βάλει μπρος η μεγάλη ρόδα. Κατόπι... Κατόπι μπαίνει στη θέση του η Ανάγκη. Παίρνει στα χέρια το καμουτσί της, και «να πού σε πονεί, να πού σε σφάζει!». Το ζήτημα είναι που εμείς οι Ρωμιοί δε μάθαμε ακόμα να κάνουμε πόλεμο χωρίς τον ενθουσιασμό. Κι αυτή τη φορά είναι ολότελα άλλο πράμα. Ο πολεμιστής έγινε ένας χερομάχος  κατάδικος. Δουλεύει και περιμένει την ώρα του. Να σκάβεις, να βάζεις σύρματα και να καρτεράς την οβίδα σου. Σκάβουμε το λοιπόν και βάζουμε σύρματα. Χιλιάδες μακαράδες από σύρματα γεμάτα αγκύλια. Λόφοι ολάκεροι από δαύτους ξεφορτώνουνται αδιάκοπα. Ξετυλίγουνται και ξετυλίγουνται και σωσμό δεν έχουν. Βγαίνουμε τη νύχτα, βγαίνουν χιλιάδες, μιλιούνια ανθρώποι κάθε νύχτα κι απλώνουν αγκαθωτά σύρματα. Δένουν τα βουνά τις λαγκαδιές και τους ατέλειωτους κάμπους. Η υδρόγειο έγινε πια ένα κουβάρι αγκαθωτό σύρμα. Είναι ο αγριόβατος που φύτρωσε από τον πόλεμο και τύλιξε την οικουμένη. Είναι ένα σιδερένιο φιδόχορτο, ένα περιπλοκάδι δίχως φύλλα, όλο νύχια και δόντια. Ποτίζεται με ζεστό αίμα, θεριεύει κι απλώνει τις κουλούρες του. Βλασταίνει και κλαδίζει μόνο μέσα στη νύχτα, πιάνεται παντούθε με τις ακατέλυτες κληματίδες του. Τύλιξε τη Γης κ’ είναι «ο ακάνθινος στέφανος του μαρτυρίου της». Όπου φυτρώσει το συρματόπλεγμα μαραίνονται τα λουλούδια, φυλλορροούν τα δέντρα, μαραζώνουν οι ανθισμένες οι μηλιές, οι ροδιές κιτρινίζουν. Είναι τ’ αγκάθι που ριζοβόλησε, κυρίεψε και χέρσωσε  τα χωράφια και τις καρδιές. Κ’ εμείς, μιλιούνια κατάδικοι, σκάβουμε όλη νύχτα, μπήγουμε τις νέες καταβολάδες8 κι αδειάζουμε το αίμα της καρδιάς μας για να ποτίσουμε το περιπλοκάδι του πολέμου, να ριζοβολήσει, να ρίξει κι άλλα βλαστάρια. Όλο σιδερένια νύχια και δόντια. Δεν είναι παράξενα όλα αυτά; Όμως έτσι είναι, έτσι είναι πραγματικά.

Μυριβήλης, Σ. (2013). Η ζωή εν τάφω. Αθήνα: Ι.Δ. Κολλάρος και Σία.