B. TO KATHΓOPHMA

§ 12

Tο κατηγόρημα σε μια πρόταση μπορεί να είναι:

α) Mονολεκτικό· αποτελείται μόνο από ένα ρήμα (P): παίζω, γράφει, λύουσιν κτλ.

 

β) Περιφραστικό· αποτελείται από:

    • Έναν τύπο του ρήματος εἰμὶ ή άλλου συνδετικού ρήματος (βλ.§ 13) και ένα όνομα, επίθετο ή ουσιαστικό, που λέγεται κατηγορούμενο (K).
    • Ένα ρήμα και το αντικείμενό του (A).
    • Ένα ρήμα, το αντικείμενο και το κατηγορούμενο του αντικειμένου.

Συνεπώς, η δομή της απλής πρότασης είναι:

α) Y + P   β) Y + Ρ (συνδετικό) + Κ
  down_arrow   down_arrow     down_arrow   down_arrow   down_arrow
  Ὁ Nικίας   εἶπε.     Σόλων   ἦν   νομοθέτης.
                         
            Y + P + A (A)
            down_arrow   down_arrow   down_arrow down_arrow_long
            Oἱ νόμοι   ζημιοῦσι.   τοὺς ἀδικοῦντας.
            Oἱ παιδοτρίβαι   διδάσκουσι   τὰ σχήματα τοὺς φοιτῶντας.
                         
            Y + P + A + K
            down_arrow   down_arrow   down_arrow   down_arrow
            Διόνυσος   ἐκάλεσε   τὴν πόλιν   Nῦσαν.

➤ Tο υποκείμενο αποτελεί το ονοματικό μέρος ή αλλιώς ονοματικό σύνολο (OΣ) της πρότασης (Π), ενώ το κατηγόρημα (μονολεκτικό ή περιφραστικό) αποτελεί το ρηματικό μέρος ή ρηματικό σύνολο (PΣ) της πρότασης:

Πρόταση πρόταση

Συντακτικό αρχαίας ελληνικής γλώσσας [σχολικό εγχειρίδιο Γυμνασίου]

ασκήσειςΑσκήσεις

Σχολικού βιβλίου

  1. Στις παρακάτω φράσεις να χαρακτηρίσετε τα ρήματα ως μονόπτωτα η δίπτωτα και να βρείτε τα αντικείμενά τους:

Το άμεσο και έμμεσο αντικείμενο
Συντακτικό αρχαίας ελληνικής γλώσσας [σχολικό εγχειρίδιο Γυμνασίου]

Όπως διδαχθήκατε πέρυσι (Ενότητα 11), εκτός από τα ρήματα που η σημασία τους συμπληρώνεται με ένα αντικείμενο (μονόπτωτα ρήματα), υπάρχουν και αυτά που η σημασία τους συμπληρώνεται με δύο αντικείμενα που δε συνδέονται παρατακτικά μεταξύ τους (δίπτωτα ρήματα). Στην περίπτωση που συναντάμε δίπτωτο ρήμα, διακρίνουμε τα αντικείμενά του σε άμεσο και έμμεσο σύμφωνα με τον ακόλουθο πίνακα:

δίπτωτα ρήματα
άμεσο αντικείμενο έμμεσο αντικείμενο παράδειγμα
αιτιατική δοτική Πᾶσαν ὑμῖν τὴν ἀλήθειαν ἐρῶ.
αιτιατική γενική Ὑμεῖς ἐμοῦ ἀκούσασθε πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν.
αιτιατική προσώπου αιτιατική πράγματος Ἡμεῖς ὑμᾶς κακὸν οὐδὲν πώποτε ἐποιήσαμεν.
γενική δοτική Τῆς τῶν Ἐλλήνων ἐλευθερίας παρεχωρήσατε αὐτῷ.

 

Παρατήρηση

Απαρέμφατο ή δευτερεύουσα ονοματική πρόταση που επέχει θέση αντικειμένου αντιστοιχεί στην αιτιατική πτώση ουσιαστικού που δηλώνει πράγμα.

Β' τάξη, 8η ενότητα, Η γένεση της θρησκείας και της δικαιοσύνης

Κριτίας, Σίσυφος απ. 19, στ. 1-21

 

Δίπτωτα ρήματα με αιτιατική (άμεσο) και δοτική (έμμεσο)

  • Λέγω Σωκράτῃ τὴν ἀλήθειαν.

(= Λέω στον Σωκράτη την αλήθεια.)

 

Δίπτωτα ρήματα με αιτιατική (άμεσο) και γενική (έμμεσο)

  • Ἐγέμισε τὴν ναῦν ξύλων

(= Γέμισε το καράβι με ξύλα)

 

Δίπτωτα ρήματα με γενική (άμεσο) και δοτική (έμμεσο)

  • Μὴ φθονήσεις τοῦ μαθήματος αὐτῷ

(= Μην αρνηθείς από φθόνο το μάθημα σ' αυτόν)

 

Δίπτωτα ρήματα με δύο αιτιατικές

Αντικείμενο σε αιτιατική και αιτιατική (η μία αιτιατική φανερώνει πρόσωπο και αυτή κανονικά είναι το άμεσο αντικείμενο και η άλλη πράγμα κι αυτή κανονικά είναι το έμμεσο αντικείμενο)

  • Διογείτων ἔκρυπτε τὴν θυγατέραν τὸν θάνατον τοῦ ἀνδρός.

(= Ο Διογείτων έκρυβε από την κόρη του τον θάνατο του άντρα της.)

 

Παρατήρηση:

Στις προηγούμενες κατηγορίες η μία αιτιατική φανερώνει πρόσωπο και αυτή κανονικά είναι το άμεσο αντικείμενο και η άλλη πράγμα κι αυτή κανονικά είναι το έμμεσο αντικείμενο.

ασκήσειςΑσκήσεις

 

Σχολικού βιβλίου

  1. Στις παρακάτω φράσεις να χαρακτηρίσετε τα ρήματα ως μονόπτωτα η δίπτωτα και να βρείτε τα αντικείμενά τους:
  2. Στις προτάσεις που ακολουθούν να βρείτε τα αντικείμενα των ρημάτων και να τα διακρίνετε σε άμεσα και έμμεσα
  3. Να μεταφέρετε τις λέξεις που δίνονται στην παρένθεση στην πτώση που ζητείται και να δηλώσετε αν αυτές είναι τα άμεσα ή τα έμμεσα αντικείμενα των ρημάτων από τα οποία εξαρτώνται
  4. Να συμπληρώσετε τις παρακάτω προτάσεις με τα αντικείμενα που λείπουν στην πτώση που ζητείται

Πρόσθετες ασκήσεις

  1. Να βρείτε το ρήμα, το υποκείμενο και το αντικείμενο στις παρακάτω προτάσεις και στη συνέχεια να μεταφέρετε τα αντικείμενα στην ίδια πτώση του άλλου αριθμού
  2. Να βρεις το υποκείμενο, τα αντικείμενα, την πτώση τους το άμεσο και έμμεσο (1η δεκάδα)
  3. Να βρεις το υποκείμενο, τα αντικείμενα, την πτώση τους το άμεσο και έμμεσο (2η δεκάδα)
  4. Να βρεις το υποκείμενο, τα αντικείμενα, την πτώση τους το άμεσο και έμμεσο (3η δεκάδα)
  5. Να βρεις το υποκείμενο, τα αντικείμενα, την πτώση τους το άμεσο και έμμεσο (4η δεκάδα)
  6. Να βρεις το υποκείμενο, τα αντικείμενα, την πτώση τους το άμεσο και έμμεσο (5η δεκάδα)
  7. Να βρεις το υποκείμενο, τα αντικείμενα, την πτώση τους και ποιο είναι άμεσο και έμμεσο (10 προτάσεις)
  8. Να βρεις το υποκείμενο και τα αντικείμενα των παρακάτω προτάσεων. Στη συνέχεια βρες την πτώση των αντικειμένων και ποιο είναι άμεσο και ποιο έμμεσο. (10 προτάσεις)