ραψωδία: α΄, στ. 1 – 25
1. Τι ονομάζουμε προοίμιο μιας επικής διήγησης και ποια είναι η τυπική δομή του;
2. Ποια είναι η δομή του προοιμίου της Οδύσσειας;
3. Ποια μούσα επικαλείται ο ποιητής της Οδύσσειας και τι ζητάει από αυτήν;
4. Ξέρουμε ότι ο ποιητής είναι πρόσωπο που οι θεοί το έχουν προικίσει με ιδιαίτερες ικανότητες. Γιατί ωστόσο νιώθει την ανάγκη να ζητήσει τη βοήθεια της Μούσας;
5. Ποιες πληροφορίες παίρνουμε από το πρώτο προοίμιο;
6. Ποιες πληροφορίες παίρνουμε από το δεύτερο προοίμιο;
7. Να παρουσιάσετε τη σχέση του Οδυσσέα με την πατρίδα του, με τη γυναίκα του, με τους συντρόφους του και με τους θεούς.
8. Τι απέγιναν οι σύντροφοι του Οδυσσέα;
9. Γιατί οι σύντροφοι του Οδυσσέα χαρακτηρίζονται από τον ποιητή νήπιοι και μωροί;
10.Τι προκύπτει από το προοίμιο για την υπευθυνότητα του ανθρώπου;
11.Σε ποιους στίχους επισημαίνεται η τεχνική της προειδοποίησης/ προσήμανσης/ προϊδεασμού του ακροατή;
12.Γιατί αποδίδεται στον Οδυσσέα το επίθετο θεϊκός;
13.Ποια χαρακτηριστικά γνωρίσματα του κεντρικού ήρωα επισημαίνονται στους στίχους 1 – 25; / Να ηθογραφήσετε τον ήρωα αντλώντας στοιχεία από το προοίμιο και καταγράφοντας και τα σχετικά χωρία του κειμένου.
14.Ποιοι θεοί εμπόδισαν το γυρισμό του Οδυσσέα; Για ποιο λόγο ο καθένας;
15.Να καταγράψετε τις μεταφορές, αντιθέσεις και εικόνες της ενότητας.
16.Να καταγράψετε τον δρώντα /-ες , καθώς και το μοντέλο δράσης της ενότητας.
17.Ποιο είναι το θέμα της Οδύσσειας;
Ερωτήσεις-Απαντήσεις
1. Τι ονομάζουμε προοίμιο μιας επικής διήγησης και ποια είναι η τυπική δομή του;
Το προοίμιο είναι η εισαγωγή του έπους. Αποτελείται από τρία μέρη:
Επίκληση στη Μούσα,
Διήγηση: συνοπτική αναφορά στο περιεχόμενο,
Παράκληση: αίτημα στον θεό ή στη Μούσα για την αρχή της αφήγησης.
2. Ποια είναι η δομή του προοιμίου της Οδύσσειας;
Η Οδύσσεια ξεκινά με:
την επίκληση στη Μούσα,
σύντομη περίληψη του νόστου,
αναφορά στην απώλεια των συντρόφων,
παράκληση να ξεκινήσει η αφήγηση από όπου θέλει η θεά.
3. Ποια μούσα επικαλείται ο ποιητής της Οδύσσειας και τι ζητάει από αυτήν;
Ο ποιητής επικαλείται τη Μούσα της ποίησης και της ζητά να του διηγηθεί τον νόστο του Οδυσσέα και τις περιπέτειες του, επιλέγοντας η ίδια το σημείο έναρξης.
4. Γιατί νιώθει την ανάγκη να ζητήσει τη βοήθεια της Μούσας;
Γιατί, παρόλο που είναι εμπνευσμένος ποιητής, χρειάζεται τη θεϊκή δύναμη της Μούσας, η οποία κατέχει τη μνήμη και τη γνώση των γεγονότων. Έτσι αποκτά αυθεντία το έπος.
5. Ποιες πληροφορίες παίρνουμε από το πρώτο προοίμιο;
Ο Οδυσσέας είναι πολύτροπος και πολυβασανισμένος.
Γνώρισε λαούς και περιπέτειες.
Προσπάθησε να σώσει τους συντρόφους του αλλά δεν τα κατάφερε.
Οι σύντροφοι χάθηκαν από δικά τους σφάλματα τρώγοντας τα βόδια του Ήλιου.
6. Ποιες πληροφορίες παίρνουμε από το δεύτερο προοίμιο;
Οι άλλοι ήρωες είχαν γυρίσει στα σπίτια τους.
Ο Οδυσσέας έμενε με την Καλυψώ, που τον κρατούσε από έρωτα.
Οι θεοί αποφάσισαν να τον βοηθήσουν εκτός από τον Ποσειδώνα που κρατούσε μίσος.
7. Σχέση Οδυσσέα με πατρίδα, γυναίκα, συντρόφους, θεούς.
Πατρίδα: έντονη νοσταλγία για την Ιθάκη.
Γυναίκα: πόθος για την Πηνελόπη.
Σύντροφοι: προσπαθεί να τους σώσει, αλλά εκείνοι αφανίστηκαν από δικά τους λάθη.
Θεοί: Αθηνά σύμμαχος, Ποσειδώνας εχθρός, Δίας ουδέτερος – ισορροπεί.
8. Τι απέγιναν οι σύντροφοι του Οδυσσέα;
Πέθαναν όλοι, κυρίως γιατί έφαγαν τα ιερά βόδια του Ήλιου, παρά τις προειδοποιήσεις.
9. Γιατί οι σύντροφοι του Οδυσσέα χαρακτηρίζονται από τον ποιητή νήπιοι και μωροί;
Διότι με ανόητη και άμυαλη συμπεριφορά (ύβρη) καταπάτησαν τον νόμο των θεών και προκάλεσαν οι ίδιοι την καταστροφή τους.
10. Τι προκύπτει από το προοίμιο για την υπευθυνότητα του ανθρώπου;
Ότι ο άνθρωπος έχει ηθική ευθύνη για τις πράξεις του. Δεν πρέπει να αποδίδει όλες τις συμφορές στους θεούς.
11. Σε ποιους στίχους επισημαίνεται η τεχνική της προειδοποίησης/προσήμανσης/προϊδεασμού του ακροατή;
Στους στίχους 21–22: προαναγγέλλεται η επιστροφή του Οδυσσέα στην Ιθάκη και η μελλοντική του σύγκρουση με τους μνηστήρες.
12. Γιατί αποδίδεται στον Οδυσσέα το επίθετο θεϊκός;
Επειδή ξεχωρίζει από τους θνητούς με την εξυπνάδα, την αντοχή, την πολύτροπη σκέψη και την ηγετική του ικανότητα.
13. Ποια χαρακτηριστικά γνωρίσματα του κεντρικού ήρωα επισημαίνονται στους στίχους 1 – 25;
Ο Οδυσσέας παρουσιάζεται ως:
πολύτροπος και πολυμήχανος,
ταξιδευτής που γνώρισε λαούς,
πολύπαθος και πολυβασανισμένος,
με ανθρώπινες επιθυμίες, αλλά και με υπευθυνότητα.
14. Ποιοι θεοί εμπόδισαν το γυρισμό του Οδυσσέα; Για ποιο λόγο ο καθένας;
Ποσειδώνας: επειδή ο Οδυσσέας τύφλωσε τον γιο του, τον Πολύφημο.
Καλυψώ: τον κρατούσε από έρωτα, αλλά όχι εχθρικά.
15. Να καταγράψετε τις μεταφορές, αντιθέσεις και εικόνες της ενότητας.
Μεταφορές: «σήκωσε το βάρος για τη ζωή του».
Αντιθέσεις: Οδυσσέας μόνος – σύντροφοι χαμένοι, θεοί σύμμαχοι – Ποσειδώνας εχθρός.
Εικόνες: ταξίδια σε θάλασσες, η Καλυψώ στη σπηλιά, τα βόδια του Ήλιου.
16. Να καταγράψετε τον δρώντα/-ες, καθώς και το μοντέλο δράσης της ενότητας.
Δρώντες: Οδυσσέας, σύντροφοι, θεοί, Καλυψώ, Ποσειδώνας.
Μοντέλο δράσης: ο ήρωας παλεύει για τον νόστο∙ οι θεοί καθορίζουν εμπόδια ή βοηθούν∙ οι σύντροφοι χάνονται από δική τους ύβρη.
17. Ποιο είναι το θέμα της Οδύσσειας;
Το νόστος του Οδυσσέα: ο δύσκολος και μακροχρόνιος αγώνας του να επιστρέψει στην Ιθάκη και να αποκαταστήσει την τάξη στην πατρίδα του.