Μάθημα : Ιστορία Β΄Γυμνασίου

Ο Ιουστινιανός και το έργο του (σελ. 16–18)

Ο Ιουστινιανός (527–565 μ.Χ.) υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους αυτοκράτορες του Βυζαντίου. Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του, η αυτοκρατορία έφτασε στο απόγειο της δύναμης και της δόξας της.

• Το πολιτικό πρόγραμμα του Ιουστινιανού ήταν: Ένα κράτος, μια εκκλησία, μια νομοθεσία.

1. Εσωτερική πολιτική

• Νομοθετικό έργο: Κωδικοποίησε τη ρωμαϊκή νομοθεσία σε ένα ενιαίο σύνολο, γνωστό ως «Ιουστινιάνειο Δίκαιο», το οποίο αποτέλεσε τη βάση του Δικαίου της Νεότερης Ευρώπης. Περιελάμβανε παλαιούς νόμους, γνωμοδοτήσεις και νέα διατάγματα: 1. Ιουστινιάνειος Κώδικας (νόμοι πριν τον Ιουστινιανό). 2. Πανδέκτης (γνώμες Ρωμαίων νομικών). 3. Εισηγήσεις (εγχειρίδιο για τους σπουδαστές νομικής). 4. Νεαρές: Σημαίνει νέοι νόμοι και ήταν η σημαντικότερη νομοθετική πρωτοβουλία του Ιουστινιανού. Οι Νεαρές εκδόθηκαν μετά το 534 μ.Χ. και γράφονταν στα Ελληνικά, γιατί οι υπήκοοι του ανατολικού τμήματος της αυτοκρατορίας δεν κατανοούσαν τη λατινική.
  • Δημόσια έργα: Ανακαίνισε και έκτισε πολλά κτήρια στην Κωνσταντινούπολη και σε άλλες πόλεις. Το σπουδαιότερο έργο του ήταν η Αγία Σοφία.

2. Εξωτερική πολιτική

• Στόχος: Να ανακτήσει τα παλαιά εδάφη της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και να αποκαταστήσει την ενότητα του ρωμαϊκού κόσμου.
  • Εκστρατείες: 1. Βανδαλικό Βασίλειο στη Β. Αφρική. 2. Οστρογοτθικό Βασίλειο στην Ιταλία. 3. Βησιγοτθικό Βασίλειο στην Ισπανία. Ανέκτησε περιοχές στην Β. Αφρική, στην Ιταλία και στην ΝΑ Ισπανία.
• Ειρήνη: Έκανε ειρήνη με την άλλη υπερδύναμη της εποχής, την Περσία (562 μ.Χ.).
  • Συνέπειες: Οι πολεμικές επιχειρήσεις εξάντλησαν οικονομικά την αυτοκρατορία και δυσκόλεψαν την άμυνά της στα ανατολικά σύνορα. Ταυτόχρονα όμως, οδήγησαν το Βυζάντιο στο μέγιστο των εδαφικών του κτήσεων.

3. Η στάση του Νίκα (532 μ.Χ.)

• Αφορμή: Η δυσαρέσκεια του λαού από τη βαριά φορολογία και την αυστηρή διακυβέρνηση.
  • Εξέλιξη: Ξεκίνησε στον ιππόδρομο και πήρε μεγάλη έκταση, απειλώντας τον θρόνο του Ιουστινιανού. Πρωτοστάτησαν οι δήμοι (αθλητικά σωματεία που έμοιαζαν με πολιτικές οργανώσεις) Πράσινοι και Βένετοι.
  • Καταστολή: Ο Ιουστινιανός, σε συνεργασία με την σύζυγό του Θεοδώρα, κατέστειλε με αποφασιστικότητα την εξέγερση των δήμων.
  • Συνέπειες: 1. Περιορίστηκε η δύναμη των δήμων. 2. Ενισχύθηκε η αυτοκρατορική εξουσία.

4. Αγία Σοφία (532-537 μ.Χ.)

• Ρυθμός: Βασιλική μετά τρούλου
  • Αρχιτέκτονες: Ανθέμιος και Ισίδωρος.
  • Η Αγ. Σοφία είναι σχεδόν τετράγωνη. Έχει 4 μεγάλους πεσσούς (τετράγωνοι κίονες). Πάνω από τους πεσσούς δημιουργείται ένα στεφάνι, πάνω στο οποίο στηρίζεται ο τεράστιος τρούλος, ο οποίος μοιάζει σαν να κρέμεται από τον ουρανό.

5. Αποτίμηση του έργου του Ιουστινιανού

Το έργο του Ιουστινιανού υπήρξε πολυσχιδές και καθοριστικό. Παρά τις δυσκολίες και την οικονομική εξάντληση, εδραίωσε τη δύναμη της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και άφησε μνημεία απαράμιλλης αξίας, με κορυφαίo την Αγία Σοφία. Κατά την διάρκεια της βασιλείας του η Βυζαντινή Αυτοκρατορία έφτασε στο απόγειο της δόξας της και στο μέγιστο της εδαφικής της επέκτασης (βλ. χάρτη σχολ. βιβλίου σ.17)