Μάθημα : Ιστορία Β΄Γυμνασίου

Ηράκλειος και η δυναστεία του (610-717): Εσωτερική μεταρρύθμιση και αγώνας επιβίωσης (σελ. 19-21)

α. Το Βυζάντιο σε Κρίση (τέλη 6ου – αρχές 7ου αι.)

• Αίτια της κρίσης:
  • Λοιμοί, κακές σοδειές, σεισμοί.
  • Εισβολές (Περσών στην Ανατολή. Σλάβων στα Βαλκάνια.)
• Συνέπειες:
  • Εγκατάλειψη πόλεων.
  • Μείωση πληθυσμού.
  • Υποχώρηση εμπορίου.
  • Παραμέληση στρατό.

β. Η Αντεπίθεση του Ηρακλείου (610-641)

• Προσωπική Ηγεσία: Ο Ηράκλειος ως στρατηγός-αυτοκράτορας ηγείται του στρατού.
• Αναδιοργάνωση και Εκστρατείες:
  • Οικονομική συμπαράσταση της Εκκλησίας (παροχή χρημάτων και πολύτιμων αντικειμένων).
  • Εκστρατείες κατά των Περσών (622-628).
    • Εντονος θρησκευτικός χαρακτήρας (λόγω αρπαγής του Τιμίου Σταυρού από τους Πέρσες).
    • Μάχη της Νινευί (627): Συντριβή Περσών, ανάκτηση επαρχιών.
  • Πολιορκία Κωνσταντινούπολης (626):
    • Άβαροι και Σλάβοι πολιορκούν την Πόλη.
    • Ταπεινωτική ήττα των πολιορκητών
  • Επανατοποθέτηση Τιμίου Σταυρού στα Ιεροσόλυμα (630).
• Νέα Εξωτερική Απειλή: Εμφάνιση των Αράβων και απώλεια ανατολικών επαρχιών (Συρία, Παλαιστίνη, Αίγυπτος).

γ. Θέματα και Εξελληνισμός

• Θεσμός των Θεμάτων (Εφαρμόστηκε από τους διαδόχους του Ηρακλείου [όχι από τον ίδιο τον Ηράκλειο!], κυρίως στη Μ. Ασία, λόγω αραβικών επιθέσεων):
  • Διοικητικό Σύστημα: Οι επαρχίες συγκροτούνται σε Θέματα.
  • Θεματικός Στρατός:
    • Στρατιώτες-αγρότες (δωρεάν παραχώρηση γης [στρατιωτόπια ή στρατιωτικά κτήματα] με αντάλλαγμα στρατιωτική θητεία).
    • Στρατηγός (επικεφαλής του Θέματος, με πλήρη πολιτική και στρατιωτική εξουσία).
  • Στόχος: Αποτελεσματικότερη άμυνα και μείωση κρατικών δαπανών.
• Εξελληνισμός της Διοίκησης:
  • Επίσημη γλώσσα του κράτους γίνεται η Ελληνική, αντικαθιστώντας τη Λατινική.
  • Ο αυτοκράτορας χρησιμοποιεί τον τίτλο "βασιλεύς" (αντί "Αύγουστος" ή "Καίσαρας").
  • Μετασχηματισμός του Ρωμαϊκού Κράτους σε Ελληνική-Χριστιανική Αυτοκρατορία (το Βυζάντιο).