Μάθημα : ΛΑΤΙΝΙΚΑ Β ΑΝΘΡ 2
Κωδικός : 1051020331
ΕΝΟΤΗΤΑ 9
Ο Ταρκύνιος ο Υπερήφανος, έβδομος και τελευταίος από τους βασιλιάδες (ή βασιλείς), με αυτόν τον τρόπο χάνει την εξουσία. Ο γιος του Σέξτος Ταρκύνιος την τιμή της Λουκρητίας, συζύγου του Κολλατίνου, προσβάλλει. Ο σύζυγος και ο πατέρας και ο Ιούνιος Βρούτος βρίσκουν αυτήν περίλυπη. Σε εκείνους η γυναίκα με δάκρυα αποκαλύπτει την αδικία και σκοτώνει με μαχαίρι τον ίδιο της τον εαυτό (ή αυτοκτονεί). Ο Βρούτος αφαιρεί (ή βγάζει) από την πληγή με μεγάλο πόνο το μαχαίρι και ετοιμάζεται να τιμωρήσει το έγκλημα. Ξεσηκώνει τον λαό και αφαιρεί από τον Ταρκύνιο την εξουσία. Ελεύθερος πια ο ρωμαϊκός λαός αποφασίζει να εκλέξει δύο υπάτους, τον Ιούνιο Βρούτο και τον Ταρκύνιο Κολλατίνο.
- Τα κύρια ονόματα δεν διαθέτουν κατά κανόνα πληθυντικό αριθμό (Tarquinius, Superbus, Sextus, Lucretia, Collatinus, Brutus, Iunius).
- Romanus: Το συγκεκριμένο επίθετο Romanus, -a, -um δεν σχηματίζει παραθετικά γιατί δηλώνει προέλευση ή καταγωγή1.
- pudicitia: Το συγκεκριμένο ουσιαστικό, επειδή είναι αφηρημένη έννοια, δεν σχηματίζει πληθυντικό αριθμό.
- aperit, adimit: Τα συγκεκριμένα ρήματα aperio (4) και adimo (3) συντάσσονται με δοτική που λειτουργεί ως έμμεσο αντικείμενο και με αιτιατική που λειτουργεί ως άμεσο αντικείμενο.
- pater: Το συγκεκριμένο ουσιαστικό υπάγεται στη γ΄ κλίση και ως προς το γένος του είναι αρσενικό. Εμφανίζει δύο κύριες ιδιαιτερότητες:
- Υπάγεται στα ετερόσημα, δηλαδή σε εκείνα τα ουσιαστικά που διαθέτουν διαφορετική σημασία στον ενικό και διαφορετική σημασία στον πληθυντικό. Δηλαδή στον ενικό αριθμό pater, patris = ο πατέρας, ενώ στον πληθυντικό αριθμό patres, patrum = οι συγκλητικοί, οι εκλεγμένοι άνδρες, οι πατρίκιοι.
- Σχηματίζει τη γενική του πληθυντικού αριθμού σε -um και όχι σε -ium, αν και στο τέλος του θέματος της γενικής του ενικού αριθμού εμφανίζει δύο σύμφωνα2.
pater, patris → patrum
Κατά τον ίδιο τρόπο σχηματίζονται και τα ουσιαστικά mater (= η μητέρα) και frater (= ο αδερφός). - septimus, duo: Υπάγονται στην κατηγορία των αριθμητικών επιθέτων, το septimus, -a, -um είναι τακτικό, φανερώνει τη θέση ενός προσώπου ή πράγματος σε μια σειρά και κλίνεται όπως τα τριγενή και τρικατάληκτα επίθετα της β΄ κλίσης3 χωρίς όμως κλητική. Το duo είναι απόλυτο και κατά κανόνα τα απόλυτα αριθμητικά από το 4 (quattuor) μέχρι το 100 (centum) καθώς και το 1000 (mille) δεν κλίνονται4. Κλιτά είναι τα τρία πρώτα, δηλαδή το unus, una, unum = 1, το duo, duae, duo = 2 και το tres, tres, tria = 3. Παρατίθεται η αναλυτική κλίση του:
- Τα κύρια ονόματα δεν διαθέτουν κατά κανόνα πληθυντικό αριθμό (Tarquinius, Superbus, Sextus, Lucretia, Collatinus, Brutus, Iunius).
| Πληθυντικός | Αρσενικό | Θηλυκό | Ουδέτερο |
| Ονομαστική | duo | duae | duo |
| Γενική | duorum | duarum | duorum |
| Δοτική | duobus | duabus | duobus |
| Αιτιατική | duos (duo) | duas | duo |
| Κλητική | - | - | - |
| Αφαιρετική | duobus | duabus | duobus |
- filius:
γενική ενικού: filii και fili
κλητική ενικού: fili - liber, libera, liberum: Το συγκεκριμένο επίθετο υπάγεται στη β΄ κλίση και σχηματίζει τον υπερθετικό βαθμό με την προσθήκη της κατάληξης -rimus, -rima, -rimum στην ονομαστική του ενικού αριθμού, του αρσενικού γένους. Την ίδια κατάληξη στον υπερθετικό βαθμό δέχονται όσα επίθετα β΄ και γ΄ κλίσης λήγουν σε –er.5
- se interficit: Παρατηρείται το φαινόμενο της αυτοπάθειας κατά το οποίο η ενέργεια του ρήματος επιστρέφει στο ίδιο το υποκείμενο. Η αυτοπάθεια δηλώνεται με την κτητική αντωνυμία suus, sua, suum (για το γ΄ πρόσωπο σε όλα τα γένη και σε όλες τις πτώσεις ενικού και πληθυντικού αριθμού) και με τη χρήση της προσωπικής αντωνυμίας se (για το γ΄ πρόσωπο), επειδή δεν υπάρχουν οι αντίστοιχες αυτοπαθητικές αντωνυμίες, όπως στα αρχαία ελληνικά (ἐμαυτοῦ, σεαυτοῦ, ἑαυτοῦ). Η αυτοπάθεια διακρίνεται σε δύο κατηγορίες: α) την άμεση, όταν οι αντωνυμίες suus και se αναφέρονται στο υποκείμενο του ρηματικού τύπου εξάρτησής τους και β) την έμμεση, όταν αυτές οι αντωνυμίες δεν αναφέρονται στο υποκείμενο του ρηματικού τύπου εξάρτησής τους.
π.χ. femina se interficit
⤾
Η αυτοπάθεια στο α΄ και β΄ ενικό και πληθυντικό πρόσωπο δηλώνεται με ρήμα ενεργητικής φωνής και την προσωπική αντωνυμία του αντίστοιχου προσώπου σε αιτιατική πτώση6. - uxor, uxoris: Αν και λήγει σε -or, ως προς το γένος του είναι θηλυκό και υπάγεται στη γ΄ κλίση των ουσιαστικών.
- Το ρήμα invenio συντάσσεται με δύο αιτιατικές εκ των οποίων η μία (maestam) είναι κατηγορούμενο της άλλης (eam). Ίδια σύνταξη παρουσιάζουν και τα iudico (40, 50), saluto (20), deligo (9), ago (39), mitto (13)7.
- perdo: Τα σύνθετα ρήματα του do με μονοσύλλαβη πρόθεση, όπως εδώ, κλίνονται σύμφωνα με τη γ΄ συζυγία (πρβλ. condo), ενώ τόσο το απλό do όσο και τα σύνθετά του με δισύλλαβη πρόθεση (circumdo) σύμφωνα με την α΄ συζυγία.
do - dedi - datum - dāre, 1
perdo - perdidi - perditum - perdĕre, 3Ουσιαστικά
A΄ κλίση
Θηλυκά
femina, -ae
lacrima, -ae
lucretia, -ae (δεν έχει πληθυντικό)
iniuria,-ae
pudicitia, -ae (δεν έχει πληθυντικό)
Β΄ κλίση
Αρσενικά
Brutus, -i (δεν έχει πληθυντικό)
Collatinus, -i (δεν έχει πληθυντικό)
culter, cultri
filius, -ii, -i
Iunius, -ii, -i (δεν έχει πληθυντικό)
maritus, -i
modus, -i
populus, -i
Sextus, -i (δεν έχει πληθυντικό)
Superbus, -i
Tarquinius, -ii, -i (δεν έχει πληθυντικό)
Ουδέτερα
delictum, -i
imperium,-ii, -i
Γ΄ κλίση
Αρσενικά
consul, consulis
dolor, doloris
pater, patris (γεν. πληθ. patrum)
rex, regis
Θηλυκά
uxor,uxoris (δεν έχει πληθυντικό)
Ουδέτερα
vulner, vulneris
Αντωνυμίες
|
hic, haec, hoc ille, illa, illud ipse, ipsa, ipsum is, ea, id se |
|
δεικτική δεικτική δεικτική (ως οριστική) δεικτική προσωπική γ’ προσώπου |
Αρχικοί Χρόνοι Ρημάτων
1η Συζυγία
paro, paravi, paratum, parāre
concito, concitavi, concitatum, concitāre
3η Συζυγία
perdo, perdidi, perditum, perdĕre
laedi, laesi, laesum, laedĕre
interficio, interfeci, interfectum, interficĕre (ανήκει στα 15 ρήματα σε -io)
extraho, extraxi, extractum, extrahĕre
adimo, ademi, ademptum, adimĕre
deligo, delegi, delectum, deligĕre
constituo, constitui, constitutum, constituĕre
4η Συζυγία
invenio, inveni, inventum, invenire
aperio, aperui, apertum, aperire
punio, punivi(-ii), punitum, punire