Μάθημα : ΛΑΤΙΝΙΚΑ Β ΑΝΘΡ 2
Κωδικός : 1051020331
ΕΝΟΤΗΤΑ 10
Ο Αινείας θα διεξαγάγει φοβερό πόλεμο στην Ιταλία. Θα συντρίψει άγριους λαούς, σε αυτούς θα επιβάλει ήθη και θα χτίσει τείχη. Εσύ θα αποθεώσεις τον Αινεία. Αργότερα, ο Ίουλος, ο γιος του Αινεία, θα μεταφέρει το βασίλειο από το Λαβίνιο και την Άλμπα Λόγγα θα οχυρώσει. Μετά από τριακόσια (300) χρόνια, η Ιλία θα γεννήσει δύο γιους, τον Ρωμύλο και τον Ρώμο, τους οποίους θα (ανα)θρέψει μια λύκαινα. Ο Ρωμύλος θα χτίσει τα τείχη του Άρη και θα ονομάσει τους Ρωμαίους από το όνομά του. Στους Ρωμαίους η εξουσία θα είναι χωρίς τέλος. Ο Καίσαρας Αύγουστος, καταγόμενος από τον Ίουλο, θα κλείσει τις πύλες του Πολέμου και θα αποκαταστήσει τη βασιλεία του Κρόνου. Αυτόν εσύ, όπως τον Αινεία, θα (υπο)δεχτείς στον ουρανό.
- ingens, ferox: Τα τριγενή και μονοκατάληκτα επίθετα της γ΄ κλίσης σχηματίζουν τα παραθετικά με την προσθήκη των καταλήξεων -ior, -ior, -ius (για τον συγκριτικό βαθμό) και -issimus, -issima, -issimum (για τον υπερθετικό βαθμό) στο θέμα της γενικής του ενικού αριθμού.
- mores: Το συγκεκριμένο ουσιαστικό υπάγεται στα ετερόσημα, δηλαδή σε εκείνα τα ουσιαστικά που διαθέτουν διαφορετική σημασία στον ενικό και διαφορετική σημασία στον πληθυντικό αριθμό. Στον ενικό αριθμό mos, moris = συνήθεια, έθιμο, ενώ στον πληθυντικό αριθμό mores, morum = ήθη, θεσμοί.
- moenia: Το συγκεκριμένο ουσιαστικό υπάγεται στα pluralia tantum, σε εκείνα, δηλαδή, τα ουσιαστικά που δεν διαθέτουν ενικό αριθμό. Ανήκει στη γ΄ κλίση ουσιαστικών και ως προς το γένος του είναι ουδέτερο.
- caelum: Το συγκεκριμένο ουσιαστικό υπάγεται στη β΄ κλίση και είναι ετερογενές, δηλαδή εμφανίζεται με διαφορετικό γένος στον ενικό αριθμό και διαφορετικό γένος στον πληθυντικό αριθμό. Έτσι το ουσιαστικό caelum, -i στον ενικό αριθμό απαντά ως ουδέτερο, ενώ στον πληθυντικό αριθμό caeli, -orum απαντά ως αρσενικό.
- Martia, Saturnia: Όσα επίθετα δηλώνουν καταγωγή ή προέλευση δεν σχηματίζουν παραθετικά1.
- post annos: Στη συγκεκριμένη περίπτωση το post (όπως και το ante) λειτουργούν ως προθέσεις, γιατί συντάσσονται με αιτιατική και δημιουργούν εμπρόθετο προσδιορισμό του χρόνου. Τόσο το post (= μετά) όσο και το ante (= πριν) είναι δυνατόν να συντάσσονται και με αφαιρετική, οπότε σε αυτή την περίπτωση λειτουργούν ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί του χρόνου και η αφαιρετική χαρακτηρίζεται ως αφαιρετική του μέτρου ή της διαφοράς. Το post και το ante δηλώνουν το πόσο μετά ή το πόσο πριν έγινε κάτι.2

- trecentos: Υπάγεται στα απόλυτα αριθμητικά επίθετα και κλίνεται όπως τα τριγενή και τρικατάληκτα επίθετα της β΄ κλίσης. Τα απόλυτα αριθμητικά δεν κλίνονται:
- από το 4 (quattuor) μέχρι το 100 (centum) είναι άκλιτα.
- κλίνονται μόνο τα τρία πρώτα, δηλ. το unus, una, unum = 1, το duo, duae, duo = 2 και το tres, tres, tria = 3.
- το 1000 (mille) είναι άκλιτο.
- κλιτά είναι όσα φανερώνουν εκατοντάδες (π.χ. trecenti, -orum//trecentae, -arum//trecenta, -orum).
- Επίσης, το milia (ή millia) που είναι επίσης απόλυτο αριθμητικό, όταν αφορά μια χιλιάδα παραμένει άκλιτο, ενώ, όταν φανερώνει χιλιάδες (milia) κλίνεται και ακολουθεί την κλίση του tria (millia, millium, millibus, millia, - , millibus).3 (πρβλ. centum – trecenti / mille – tria millia)
- Aeneas: Το κύριο όνομα Aeneas υπάγεται στην α΄ κλίση των ουσιαστικών και κατά κανόνα δεν σχηματίζει πληθυντικό αριθμό. Στην αιτιατική του ενικού αριθμού, εκτός από τη βασική κατάληξη -am, μπορεί να εμφανίσει και την κατάληξη -an/-en. Αυτό συμβαίνει, γιατί τα ελληνικά πρωτόκλιτα ονόματα, κυρίως τα κύρια ονόματα, τα οποία δανείστηκε και η λατινική γλώσσα, σχηματίζουν κατά την κλίση τους μερικές πτώσεις του ενικού αριθμού όπως και στην αρχαία ελληνική.4
Αἰνείας (αρχαία ελληνική) → Aeneas (λατινική)
Αἰνείαν (αρχαία ελληνική) → Aenean (λατινική) - Romanosque: Τα εθνικά ονόματα ή τα ονόματα λαών δεν σχηματίζουν ενικό αριθμό (pluralia tantum),5 με εξαίρεση τα Graecus, -i = ο Έλληνας, Romanus, -i = ο Ρωμαίος, Latinus, -i = ο Λατίνος, τα οποία σχηματίζουν και ενικό αριθμό.
- filius:
γενική ενικού: filii και fili
κλητική ενικού: fili - fero, transfero: Οι τύποι του ρήματος που σχηματίζονται από το θέμα του ενεστώτα (fer-) συγκόπτουν α) το συνδετικό φωνήεν i μπροστά από το s και t των καταλήξεων και β) το συνδετικό φωνήεν ĕ, όταν το ακολουθεί r.6 Το συγκεκριμένο ρήμα (το ρήμα transfero είναι σύνθετο από την πρόθεση trans και το ρήμα fero) σχηματίζει το β΄ ενικό πρόσωπο της προστακτικής του ενεστώτα στην ενεργητική φωνή ως fer και transfer.
- pario: Το ρήμα pario (ανήκει στα 15 ρήματα της γ΄ συζυγίας σε -io) εμφανίζει ιδιαιτερότητα στη μετοχή του μέλλοντα η οποία σχηματίζεται ως pariturus, -a, -um. Επομένως, όσοι τύποι παράγονται από τη μετοχή του μέλλοντα θα σχηματιστούν με βάση αυτό τον τύπο.
π.χ. απαρέμφατο μέλλοντα Ε.Φ.: pariturum, -am, -um esse / parituros, -as, -a esse - ortus: Η συγκεκριμένη μετοχή προέρχεται από το ρήμα orior, ortus sum, oriri, το οποίο εντάσσεται στη δ΄ συζυγία και είναι αποθετικό, δηλαδή είναι ένα ρήμα που διαθέτει μόνο μέση/παθητική φωνή, αλλά ενεργητική (ή ουδέτερη) σημασία [πρβλ. π.χ. έρχομαι της Αρχαίας και Νέας Ελληνικής] (μόνο το γερουνδιακό διατηρεί την παθητική σημασία του). Κλίνονται όπως τα ρήματα της παθητικής φωνής αλλά:
- δεν διαθέτουν απαρέμφατο μέλλοντα από τη μέση φωνή
- διαθέτουν από την ενεργητική φωνή:
- μετοχή ενεστώτα
- μετοχή μέλλοντα
- απαρέμφατο μέλλοντα
- υποτακτική μέλλοντα
- σουπίνο
- γερούνδιο
Το συγκεκριμένο ρήμα εμφανίζει και την εξής ιδιαιτερότητα:
Σχηματίζει τη μετοχή του μέλλοντα ως oriturus, -a, -um, επομένως, όσοι τύποι παράγονται από τη μετοχή του μέλλοντα θα σχηματιστούν με βάση αυτό τον τύπο, δηλ. απαρέμφατο Ε.Φ.
π.χ. απαρέμφατο μέλλοντα Ε.Φ.: oriturum, -am, -um esse και orituros, -as, -a esse - condo: Τα σύνθετα ρήματα του do με μονοσύλλαβη πρόθεση, όπως εδώ, κλίνονται σύμφωνα με τη γ΄ συζυγία (πρβλ. perdo), ενώ τόσο το απλό do όσο και τα σύνθετά του με δισύλλαβη πρόθεση (circumdo) σύμφωνα με την α΄ συζυγία.
do - dedi - datum - dāre, 1
condo - condidi - conditum - condĕre, 3
ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ
Ουσιαστικά
A΄ κλίση
Αρσενικά
Aeneas, –ae (δεν έχει πληθυντικό)
Θηλυκά
Alba Longa, Albae Longae (δεν έχει πληθυντικό)
Ilia, -ae (δεν έχει πληθυντικό)
Italia, -ae (δεν έχει πληθυντικό)
lupa, -ae
Β΄ κλίση
Αρσενικά
annus, -i
Augustus, -i (δεν έχει πληθυντικό)
filius, -ii, -i
Iulus, -i (δεν έχει πληθυντικό)
populus, -i
Remus, -i (δεν έχει πληθυντικό)
Romanus, -i
Romulus, -i (δεν έχει πληθυντικό)
Ουδέτερα
bellum, -i
caelum, -i (ετερόκλιτο)
imperium, -ii, -i Lavinium, -ii, -i
regnum, -i
Γ΄ κλίση
Αρσενικά
Caesar, caesaris
finis, finis
Mars, martis
mos, moris
Ουδέτερα
moenia, moenium (δεν έχει ενικό)
nomen, nominis
Αρχικοί Χρόνοι Ρημάτων
|
ΕΝΕΣΤΩΤΑΣ |
ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΣ |
ΣΟΥΠΙΝΟ |
ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ |
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ |
|
sum |
fui |
|
esse |
|
|
Α’ ΣΥΖΥΓΙΑ |
|
|||
|
appelo |
appelavi |
appelatum |
appelare |
|
|
Γ’ ΣΥΖΥΓΙΑ |
|
|||
|
accipio |
accepi |
acceptum |
accipere |
15 σε – io |
|
claudo |
clausi |
clausum |
claudere |
|
|
condo |
condidi |
conditum |
condere |
|
|
contundo |
contudi |
contusum |
contundere |
|
|
fero |
tuli |
latum |
ferre |
|
|
gero |
gessi |
gestum |
gerere |
|
|
pario |
peperi |
partum |
parere |
15 σε – io |
|
restituo |
restitui |
restitutum |
restituere |
|
|
transfero |
transtuli |
translatum |
transferre |
|
|
Δ’ ΣΥΖΥΓΙΑ |
|
|||
|
munio |
munivi |
munitum |
munire |
|
|
nutrio |
nutrivi |
nutritum |
nutrire |
|
|
orior |
ortuus sum |
|
oriri |
oriturus (μτχ. μέλλ.) |