Μάθημα : Α ΛΥΚΕΙΟΥ - ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

2. Η ΑΙΓΥΠΤΟΣ

2.1. Η χώρα

√ Οι αρχαίοι Έλληνες ονόμαζαν Αίγυπτο το Β.Α. τμήμα της Αφρικής, το οποίο διαρρέει ο Νείλος. Στις δυο όχθες του Νείλου και στο Δέλτα του υπάρχει εύφορη πεδιάδα. Ανατολικά και δυτικά του ποταμού υπάρχει έρημος.

√ Ο Ηρόδοτος αποκαλεί την Αίγυπτο «Δώρο του Νείλου», διότι οι ετήσιες πλημμύρες του Νείλου την καθιστούν εύφορη.

√ Η χώρα χωρίζεται σε δυο τμήματα: Την Άνω Αίγυπτο (το νότιο ορεινό τμήμα από όπου έρχεται ο Νείλος) και την Κάτω Αίγυπτο (το βόρειο πεδινό τμήμα με το Δέλτα του Νείλου)

2.2. Οικονομική, κοινωνική και πολιτική οργάνωση
Η οικονομία βασίζεται στη γεωργία.
√ Καλλιεργούνται σιτάρι, κριθάρι (μπύρα) , λινάρι (ρούχα), οπωροφόρα δέντρα και κηπευτικά. Από τις όχθες του Νείλου συλλέγονται λωτοί (Όμηρος), πάπυροι (χαρτί), καλάμια. Οι Αιγύπτιοι επίσης κυνηγούν και ψαρεύουν. Τέλος, εκτρέφονται διάφορα ζώα.
√ Η καλή ή κακή σοδειά εξαρτάται από το μέγεθος της πλημμύρας του Νείλου και την ποσότητα της λάσπης που καλύπτει τα χωράφια όταν αποσύρονται τα νερά.
√ Η οικονομία βρίσκεται κάτω από την άμεση επίβλεψη του κράτους (Φαραώ). Κάθε χρόνο χαράσσονται αρδευτικά αυλάκια. Η ποσότητα του φόρου που συλλέγεται από κρατικούς υπαλλήλους, εξαρτάται από την ποσότητα της λάσπης (πηγάδια με διαγραμμίσεις για τον υπολογισμό της λάσπης).
√ Ο λαός δουλεύει υποχρεωτικά στα μεγάλα έργα που υλοποιούν οι Φαραώ.
√ Υπάρχει μεγάλος αριθμός ιδιωτικών και ανακτορικών εργαστηρίων è τεχνιτών.
√ Εξάγονται: πλεόνασμα σιτηρών, παπύρου, χρυσού
√ Εισάγονται: ξυλεία, χαλκός, άργυρος.
√ Η διοίκηση στελεχώνεται από μορφωμένους υπαλλήλους (ιερείς, γραφείς,
στρατιωτικούς κλπ)

Η κοινωνία ήταν διαρθρωμένη σύμφωνα με την πυραμίδα που ακολουθεί:
Φαραώ (Θεός ή εκπρόσωπος του Θεού)
Οι ισχυροί: Ιερείς, ανώτατοι υπάλληλοι επαγγελματίες στρατιωτικοί -
γαιοκτήμονες και γραφείς
Λαός: Ελεύθεροι πολίτες (γεωργοί- τεχνίτες)
Δούλοι: αιχμάλωτοι πολέμου ή αγορασμένοι από σκλαβοπάζαρα
2.3. Η ιστορία
Προϊστορία: -Άγνωστη η προέλευση των πρώτων κατοίκων-λαοί διαφορετικής
καταγωγής.
-5η χιλιετία: νεολιθικοί οικισμοί, τροφοσυλλέκτες και καλλιεργητές
-4η χιλιετία: πληθαίνουν οι οικισμοί-συστηματική καλλιέργεια, χρήση μετάλλων, χωρισμός σε φυλές (καθεμιά με το δικό της ηγεμόνα και προστάτη). Μετά από συνεχείς συγκρούσεις προκύπτουν δυο
βασίλεια: της Άνω και της Κάτω Αιγύπτου
-3η χιλιετία (αρχές):συνένωση των δυο βασιλείων από το Μήνη.
Πρωτεύουσα η Μέμφιδα è τέλος της προδυναστικής περιόδου
Δυναστική περίοδος: -Διαρκεί ως την κατάκτηση από το Μ. Αλέξανδρο (332 π.Χ.)
- 31 Δυναστείες
- Χωρίζεται σε τρεις περιόδους:
Το Αρχαίο Βασίλειο (3000-2000 π. Χ.) - Πρωτεύουσα η Μέμφιδα
● Κατακτήσεις για απόκτηση μετάλλων: Νουβία (χρυσός), Σινά (χαλκός)
● Μεγάλα οικοδομήματα: Ναοί, ανάκτορα, πυραμίδες Γκίζας (Χέοπα, Χεφρήνου,
Μυκερίνου)
● Αύξηση δύναμης τοπικών διοικητών è εξασθένηση κεντρικής εξουσίας και κρίση
● Βελτίωση ζωής χωρικών και ευγενών

Το Μέσο Βασίλειο (2000-1540 π. Χ.) - Πρωτεύουσα η Θήβα
● Αρχικά έχουμε αναδιοργάνωση του κράτους, εκστρατείες σε Νουβία, Λιβύη και
Συρία, καλοί ηγεμόνες, μεγάλα αρχιτεκτονικά και εγγειοβελτιωτικά έργα
● Επιδρομή των Υξώς (ασιατικός νομαδικός λαός) και κατάκτηση της Αιγύπτου για
δυο περίπου αιώνες. Υπεροπλία: άρμα (από αυτούς μαθαίνουν τη χρήση του και οι
Αιγύπτιοι). Κυβερνούν σύμφωνα με τις αιγυπτιακές θρησκευτικές δοξασίες και
παραδόσεις. Τελευταίοι Υξώς ηγεμόνες: Αιγυπτιακός βασιλικός τίτλος, επιμειξία με
τον βασιλικό οίκο των Θηβών, διπλωματικές σχέσεις με λαούς της Μεσοποταμίας και
Κρήτη.
Το νέο Βασίλειο (1540-1075 π, Χ.)-Πρωτεύουσα η Θήβα
● Εκδιώκονται οι Υξώς, επέκταση μέσω εξωτερικών πολέμων, αύξηση πλούτου,
καλοί και σημαντικοί ηγεμόνες:
● Τούθμωσις Γ’ (15ος αι. π. Χ.): κυριαρχία ως Συρία, Μεσοποταμία και Χετταίοι
φόρου υποτελείς, επέκταση προς Νότο (χρυσός)
● Ακενατών (14ος αι. π. Χ.) : Προσπάθεια επιβολής μονοθεϊσμού (λατρεία Ρα)-
αποτυχία λόγω αντίδρασης ιερατείου
● Ραμσής Β’ ο μέγας (13ος αι. π. Χ.): Μεγάλα οικοδομήματα , μάχη του Καντές
(δόθηκε στη Συρία, αντίπαλοι: συνασπισμός Χετταίων και λαών της Μεσοποταμίας,
αμφίβολο αποτέλεσμα για την Αίγυπτο), εμπορικές σχέσεις με Φοινίκη, Κρήτη και
νησιά του Αιγαίου.
● Τον 12ο αιώνα π.Χ. επιδρομές των λαών της θάλασσας αναγκάζουν τους
Αιγύπτιους να εγκαταλείψουν τις ασιατικές κτήσεις τους
● Τον 11ο αιώνα π.Χ. αρχίζει η παρακμή του Νέου Βασιλείου (ισχυροί ιερείς
προσπαθούν να πάρουν την εξουσία)
Η ξένη κατάκτηση
-Η περίοδος μέχρι την κατάκτηση της Αιγύπτου από τον Μ. Αλέξανδρο
χαρακτηρίζεται από φάσεις ξένης κατοχής με αναλαμπές ισχυροποίησης του
Αιγυπτιακού κράτους.
-11ος -7ος αι. π. Χ. : παρακμή και ξένη κυριαρχία
-7ος αι. π. Χ. : ανεξαρτησία από Ασσυρίους, φαραώ ο Ψαμμήτιχος, πρωτεύουσα η
Σαϊδα στο Δέλτα του Νείλου, εμπορικές σχέσεις με Έλληνες. Άλλοι ηγεμόνες:

Νεκώς, Άμασις (6ος αι. π.Χ.)-στενές σχέσεις με Έλληνες-ακμάζει η Ναύκρατις ως
εμπορικός σταθμός
-Το 525 π.Χ. οι Πέρσες κατακτούν την Αίγυπτο και αρχίζει η διακυβέρνησή της από
αυτούς.
-Ο Αλέξανδρος νικά τους Πέρσες, η Αίγυπτος τον υποδέχεται ως ελευθερωτή και τον
ανακηρύσσει Φαραώ στη Μέμφιδα το 332 π.Χ.

2.4. Ο πολιτισμός
Η θρησκεία. Βασικά χαρακτηριστικά της είναι:
● Ο πολυθεϊσμός (ζωόμορφοι θεοί). Άμμων Ρα (Θεός Ήλιος, εκπρόσωπός τους επί
γης ο Φαραώ), Ίσις, Όσιρις, Ώρος. Η προσπάθεια του Ακενατών για εξάλειψη της
πολυθεΐας απέτυχε.
● Η μετά θάνατον ζωή, αρκεί να μην καταστραφεί το σώμα του νεκρού. Για το λόγο
αυτό, οι νεκροί ταριχεύονται και τοποθετούνται μαζί με αμύθητους θησαυρούς και τα
προσωπικά τους είδη σε πολυτελή ταφικά μνημεία è εκτεταμένη τυμβωρυχία ήδη
από τα αρχαία χρόνια.

Η γραφή:
● Επινοείται και χρησιμοποιείται ήδη από την 4η χιλιετία π. Χ. Είναι δύσκολη στην
εκμάθηση, ιερογλυφική, με χαρακτήρες σύμβολα

• Αποκρυπτογραφήθηκε το 1822 από τον Σαμπολιόν, ο οποίος διάβασε το κείμενο της Στήλης της Ροζέτας
  (σήμερα στο Λούβρο) που ήταν γραμμένη σε ιερογλυφική, δημώδη Αιγυπτιακή και Ελληνική γλώσσα.
  ● Εξειδικευμένοι τεχνίτες, οι γραφείς, αναλάμβαναν να γράφουν τα απαραίτητα έγγραφα πάνω σε παπύρους ή να καθοδηγούν συνεργεία τεχνιτών που εικονογραφούσαν ή σκάλιζαν επιγραφές σε μνημεία. Ήταν ανώτεροι δημόσιοι υπάλληλοι, απαλλαγμένοι από φορολογία και με πολύ κύρος στην κοινωνία.
  Τα γράμματα: Τα κείμενα που έχουν σωθεί κυρίως εξυμνούν τα κατορθώματα των Φαραώ. Υπάρχουν όμως και λίγα που έχουν περιεχόμενο θρησκευτικό και λυρικό, καθώς και ελάχιστες λαϊκές διηγήσεις.
  Οι επιστήμες: Η ανάγκη για να παρακολουθούνται οι πλημμύρες του Νείλου ώθησε στην ανάπτυξη της αστρονομίας, η ανάγκη μέτρησης των εκτάσεων μετά την απόσυρση των νερών του ποταμού ανέπτυξε την πρακτική γεωμετρία, η οικοδόμηση μνημείων (πυραμίδων, ναών κλπ) στην ανάπτυξη των μαθηματικών και η ταρίχευση έδωσε ώθηση στην ανατομία και στην ιατρική.
  Οι τέχνες : Τέχνες στην υπηρεσία των Φαραώ: Αρχιτεκτονική, μνημειώδης και μη γλυπτική και ζωγραφική. Έχουν επιζήσει ως τις μέρες μας γιγάντια μνημεία σαν τις πυραμίδες της Γκίζας, τεράστιοι ναοί (Λούξορ, Καρνάκ), έργα ζωγραφικής στις επιφάνειες ναών και ταφικών μνημείων που απεικονίζουν κατορθώματα των Φαραώ, αλλά και σκηνές της καθημερινής ζωής, γιγάντια αγάλματα, μικρά αγάλματα από ξύλο ή πέτρα, έργα μικροτεχνίας από διάφορα πολύτιμα και μη υλικά.