Μάθημα : Α ΛΥΚΕΙΟΥ - ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

1.2. Ο ΜΥΚΗΝΑΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
Αναπτύσσεται στην ηπειρωτική Ελλάδα κατά την ύστερη εποχή του χαλκού (1600-
1100 π. Χ.) και ονομάστηκε συμβατικά Μυκηναϊκός από το όνομα του σπουδαιότερου κέντρου της εποχής, που ήταν κατά τον Όμηρο η «ευρυάγυια και πολύχρυσος Μυκήνη». Θεωρείται η ελληνική πρωτο-ιστορία.
Η χώρα.
● Ο μυκηναϊκός πολιτισμός ήταν δημιούργημα πολλών ελληνικών φυλών (Δαναοί, Αχαιοί, Ίωνες, Αργείοι κ.α.)που δέχτηκαν επιρροές από άλλους αιγαιακούς πολιτισμούς (κυρίως από τον Μινωικό).
● Εξαπλώθηκαν στον αιγαιακό χώρο (νησιά και Κρήτη), στις ακτές της Μ. Ασίας και
στην περίοδο της ακμής τους στην Κύπρο και τις ανατολικές ακτές της Μεσογείου.
● Σπουδαιότερα κέντρα: Αργολίδα (Μυκήνες, Άργος, Τίρυνθα), Λακωνία (Αμύκλες),
Μεσσηνία (Πύλος), Βοιωτία (Ορχομενός, Θήβα, Γλας), Αττική (Αθήνα, Ελευσίνα,
Μαραθώνας), Θεσσαλία (Ιωλκός).
● Οι εγκαταστάσεις τους συνήθως ήταν ανάκτορο και ισχυρή οχύρωση σε θέσεις
επιλεγμένες ώστε να εποπτεύουν μεγάλες σε έκταση περιοχές.
Οι πηγές.
● Ως τον 19ο αι. τα Ομηρικά έπη ήταν η μόνη πηγή. Οι ερευνητές πίστευαν ότι ήταν
αποκυήματα της φαντασίας του Ομήρου.
● Το 1876 ο Ερρίκος Σλήμαν έκανε την πρώτη ανασκαφή στις Μυκήνες και από τότε
ακολούθησε πληθώρα σχετικών αρχαιολογικών ανακαλύψεων.
● Η αποκρυπτογράφηση της γραμμικής β’από τους Βέντρις και Τσάντγουϊκ το 1952
προσέφερε επίσης πολλές πολύτιμες πληροφορίες από τις πινακίδες της Πύλου, της
Κνωσσού, των Μυκηνών και της Θήβας. Είναι μια συλλαβική γραφή που αποδίδει
μια πρώιμη μορφή της ελληνικής γλώσσας και ονόματα θεών και ανθρώπων γνωστών
σε εμάς από τα Ομηρικά έπη. Το περιεχόμενό τους είναι κυρίως λογιστικό (όχι συνεχές κείμενο).

Οικονομική, κοινωνική και πολιτική οργάνωση του μυκηναϊκού κόσμου
● Οικονομικές σχέσεις βασισμένες στο εμπόριο. Μετά το 1500 π. Χ. η ανάπτυξη
είναι έντονη, αρχίζει η έξοδος στο Αιγαίο και υπάρχει έντονη οικοδομική
δραστηριότητα σε μνημειώδη κτίσματα (μέγαρα σε οχυρωμένες ακροπόλεις).
● Επίκεντρο οικονομικής δραστηριότητας : το μέγαρο.
● Ασχολίες των υπηκόων: γεωργοί, κτηνοτρόφοι, τεχνίτες (κεραμουργοί, χρυσοχόοι,
χαλκουργοί, ξυλουργοί, ναυπηγοί, αρωματοποιοί, γιατροί κλπ), έμποροι και ναυτικοί.
● Ο ηγεμόνας διαχειρίζεται τον πλούτο της περιοχής. Είναι πολιτικός και
στρατιωτικός αρχηγός, έχει εξουσία δικαστική και θρησκευτική, αλλά δεν υπάρχει
θεοκρατική οργάνωση ούτε ισχυρό ιερατείο.

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΜΥΚΗΝΑΪΚΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ
Άναξ (ηγεμόνας):διαχειρίζεται τον πλούτο της περιοχής πολιτικός και στρατιωτικός αρχηγός, δικαστική και θρησκευτική εξουσία (όχι θεοποίηση)
Αξιωματούχοι (ιερείς και επαγγελματίες στρατιωτικοί)
Απλοί πολίτες ( γεωργοί, κτηνοτρόφοι, τεχνίτες, έμποροι, ναυτικοί)
Δούλοι (υπηρετούν τον άνακτα, τους αξιωματούχους, τους ιερείς και τον απλό λαό

• 
  Σύμφωνα με τις πινακίδες της Πύλου ανώτατος άρχοντας ήταν ο άνακτας (wa-naka), υποτελείς του ήταν οι τοπικοί άρχοντες, διοικητές περιφερειών: λααγέτας (rawa-ke-ta), από το λαός+ηγούμαι. Στην τάξη των ευγενών αναφέρονται οι επέτες (eqe-ta), από το έπομαι = ακολουθώ. Σημαντικός τίτλος στην περιφερειακή διοίκηση ήταν και αυτός του τελεστή (te-re-ta), ενώ στους Μυκηναίους λιγότερο τιμητικός ήταν ο τίτλος βασιλεύς (qa-si-re-u), που σημαίνει απλά τον επικεφαλής ομάδας, ο οποίος όμως αναβαθμίζεται κατά τα Ομηρικά χρόνια και δηλώνει πια τον ανώτατο άρχοντα.
  ● Παρά τα κοινά χαρακτηριστικά των επί μέρους περιοχών φαίνεται ότι δεν υπήρξε
  ενιαίο μυκηναϊκό κράτος, αλλά 4-5 μεγαλύτερα και άλλα τόσα μικρότερα ομοσπονδιακά κράτη. Ίσως τα κράτη αυτά να ήταν φόρου υποτελή στις Μυκήνες.

Η εξάπλωση.
► Το εμπόριο προκαλεί στροφή προς τη θάλασσα.
► Στα τέλη του 15ου π. Χ. αι. οι Μυκηναίοι κυριαρχούν στην Κρήτη, καταλαμβάνουν
την Κνωσό και επιβάλλουν Μυκηναϊκή θαλασσοκρατία στο Αιγαίο
► Tους επόμενους δυο αιώνες επεκτείνονται στην Κύπρο, εξελληνίζοντάς την, στη
Φοινίκη (Ουγκαρίτ), την Παλαιστίνη και την Αίγυπτο (εμπορικές δραστηριότητες).
Αναπτύσσουν σχέσεις με τους Χετταίους (πινακίδες Χαττούσα-Βασιλιάς των
Αχιγιάβα).
► Στις αρχές του 12ου αι. εισβάλλουν με τους λαούς της θάλασσας στην Αίγυπτο
(Αχαϊβάσα). Επεκτείνονται προς τη δυτική Μεσόγειο (Κάτω Ιταλία, Σικελία,
Σαρδηνία, ανατολικές ακτές Ισπανίας) Στρέφονται προς βορρά, προς τον Εύξεινο
Πόντο (πρώτες ύλες, μέταλλα). Τρωική εκστρατεία (πιθανώς για έλεγχο
Ελλησπόντου-1184 π. Χ. σύμφωνα με την παράδοση, αλλά μάλλον συνέβη προς τα
τέλη του 13ου αι.).
Η παρακμή.
► Από τις αρχές του 12ου αι. δυσκολία στις εμπορικές επαφές με χώρες της
Ανατολής λόγω επιδρομών των λαών της θάλασσας, που προκάλεσαν αποδυνάμωση
σε άλλοτε ισχυρά βασίλεια (κατάλυση κράτους Χετταίων, οικονομική αποδυνάμωση
Κύπρου, Αιγύπτου). Άσχετα αν σε αυτές συμμετείχαν κάποιοι Αχαιοί, οι επιδρομές εν
τέλει είχαν μοιραίο αποτέλεσμα και για τους Μυκηναίους, κλονίζοντας την οικονομία
των Μυκηνών και συμβάλλοντας στη διάλυση του μυκηναϊκού κόσμου.
► Εσωτερικές διενέξεις και συγκρούσεις ολοκλήρωσαν την καταστροφή.
Ο πολιτισμός
Ενοποιητικά χαρακτηριστικά του μυκηναϊκού κόσμου που επιβεβαιώνουν την
πολιτιστική του συνοχή:
-Η κοινή γλώσσα (πρώιμη μορφή της ελληνικής)
-Κοινές θρησκευτικές δοξασίες (λατρείες και ονόματα θεών)
-Ομοιομορφία στις πτυχές του υλικού βίου (τέχνη, πολεμικός εξοπλισμός, ενδυμασία,
καλλωπισμός κλπ).

Η μυκηναϊκή τέχνη
► Χαρακτηριστικά αυστηρής συγκρότησης
► Τεχνίτες και καλλιτέχνες εξαρτώνται από τα ανάκτορα και καλύπτουν αισθητικές
και ιδεολογικές ανάγκες των ανακτόρων
Μυκηναϊκή αρχιτεκτονική: - Οχυρωμένες ακροπόλεις με ανάκτορα
- Ταφικές κατασκευές
Ανάκτορα: Σε επιλεγμένες θέσεις, περιβάλλονται από υψηλά τείχη
Πυρήνας το μέγαρο (ορθογώνιο οικοδόμημα, ανοιχτός χώρος μπροστά που
επικοινωνεί με την αυλή(α)-προθάλαμος {πρόδομος}(β)-κυρίως μέγαρο (γ) με εστία
στη μέση (δ) και 4 κίονες περιμετρικά της που στηρίζουν την οροφή. Στη δεξιά
πλευρά της αίθουσας βρίσκεται ο θρόνος(ε)). Δεξιά και αριστερά του μεγάρου και
της αυλής υπάρχουν πολλά διαμερίσματα.

Ταφικές κατασκευές: Ξεχωρίζουν οι θολωτοί τάφοι (κτιστός θάλαμος σε σχήμα
κυψέλης- είσοδος μεγάλη με τριγωνική απόληξη, στην οποία οδηγεί μακρύς
διάδρομος με κτιστές πλευρές. Η θύρα ήταν μάλλον ξύλινη) Μετά την ταφή θάλαμος και διάδρομος καλύπτονταν με χώμα (τούμπα, μικρός λόφος). Σπουδαιότερο δείγμα:
Ο θησαυρός του Ατρέως στις Μυκήνες.

Μυκηναϊκή ζωγραφική
Τοιχογραφίες και αγγειογραφικές παραστάσεις υψηλής ποιότητας ==> έμπειροι
καλλιτέχνες.
Επιρροή από μινωικό πολιτισμό, διαφορετική θεματογραφία: Τελετουργικές και πολεμικές σκηνές, ή σκηνές κυνηγιού.
Από 12ο αι. έχουμε σχηματοποίηση των φυτικών και ζωικών θεμάτων και υποβάθμισή τους σε απλά διακοσμητικά σχέδια.
Οι αντιλήψεις των Μυκηναίων επηρέασαν την αισθητική τους και δημιούργησαν το
ιδιαίτερο καλλιτεχνικό ύφος τους.