Μάθημα : Οδύσσεια

Κατανόηση Κειμένου (Πληροφορίες, Θέματα & Ιδέες)

• Ερώτηση 1: Ποια πρόσωπα εμφανίζονται ή αναφέρονται στην 1η Ενότητα (α 1-25) και ποιο είναι το χωροχρονικό πλαίσιο της αφήγησης;

  • Απάντηση:
    • Πρόσωπα: Ο Οδυσσέας (παρουσιάζεται εμμέσως ως «ο άντρας ο πολύτροπος», χωρίς να αναφέρεται ακόμα το όνομά του), η Μούσα (επίκληση για έμπνευση), οι σύντροφοι του Οδυσσέα, ο θεός Ήλιος (Υπερίων), η νύμφη Καλυψώ και ο θεός Ποσειδώνας.
    • Χώρος & Χρόνος: Η αφήγηση ξεκινά από το νησί της Καλυψώς, την Ωγυγία, στο 10ο έτος της περιπλάνησης του Οδυσσέα (δηλαδή στο 20ό έτος συνολικής απουσίας του από την Ιθάκη).

• Ερώτηση 2: Ποιο είναι το περιεχόμενο του κυρίως προοιμίου (στ. 1-13) και ποιες βασικές πληροφορίες για τον Οδυσσέα μάς δίνει ο ποιητής;

   

  • Απάντηση: Το κυρίως προοίμιο περιλαμβάνει την επίκληση στη Μούσα, την αναφορά στα κατορθώματα του Οδυσσέα (άλωση της Τροίας), στις περιπλανήσεις και στα βάσανά του στη θάλασσα, καθώς και στον αγώνα του να σώσει τη ζωή του και να εξασφαλίσει τον νόστο των συντρόφων του.

   

   

• Ερώτηση 3: Ποιο ήταν το σφάλμα των συντρόφων του Οδυσσέα και ποιο ηθικό νόημα προβάλλεται μέσα από αυτό;

  • Απάντηση: Οι σύντροφοι χαρακτηρίζονται «νήπιοι» (ανόητοι), επειδή έφαγαν τα βόδια του θεού Ήλιου. Μέσα από τη θυσία τους προβάλλεται η ανθρώπινη ευθύνη: οι άνθρωποι προκαλούν μόνοι τους την καταστροφή τους με τις ασεβείς πράξεις τους και δεν φταίει η μοίρα ή οι θεοί.

• Ερώτηση 4: Τι περιλαμβάνει το 2ο προοίμιο (στ. 14-25) και ποια είναι η στάση των θεών απέναντι στον Οδυσσέα;

  • Απάντηση: Στο 2ο προοίμιο ορίζεται το σημείο εκκίνησης της αφήγησης (η αιχμαλωσία στην Ωγυγία) και προβάλλεται ο διπλός πόθος του Οδυσσέα: ο νόστος (επιστροφή) και η επανένωση με τη γυναίκα του. Όλοι οι θεοί τον σπλαχνίζονται, εκτός από τον Ποσειδώνα, που διατηρεί άσβεστο θυμό εναντίον του.

Δομή & Αφηγηματικές Τεχνικές

• Ερώτηση 5: Πώς διαρθρώνεται η 1η Ενότητα σε υποενότητες και ποιοι πλαγιότιτλοι μπορούν να αποδοθούν σε αυτές;

  • Απάντηση:
    1. Στίχοι 1-13: «Το κυρίως προοίμιο: Επίκληση στη Μούσα, τα επιτεύγματα του Οδυσσέα και το σφάλμα των συντρόφων».
    2. Στίχοι 14-25: «Το δεύτερο προοίμιο: Η αιχμαλωσία στην Ωγυγία, ο διπλός πόθος του Οδυσσέα και η στάση των θεών»

• Ερώτηση 6: Τι σημαίνει η αφηγηματική τεχνική «in medias res» και πώς εφαρμόζεται στην έναρξη της Οδύσσειας;

  • Απάντηση: In medias res σημαίνει «στη μέση των πραγμάτων». Η αφήγηση δεν ξεκινά χρονολογικά από την αρχή των περιπετειών (έξοδος από την Τροία), αλλά από το πιο κρίσιμο σημείο: το 10ο έτος της περιπλάνησης, όταν ο Οδυσσέας βρίσκεται μόνος και εγκλωβισμένος στο νησί της Καλυψώς.

• Ερώτηση 7: Τι ονομάζεται «κυκλικό σχήμα» (κύκλος) και πώς εντοπίζεται στο προοίμιο;

  • Απάντηση: Κυκλικό σχήμα έχουμε όταν ένα τμήμα ή ένας στίχος λογοτεχνικού κειμένου τελειώνει όπως ακριβώς (ή περίπου) άρχισε. Στο προοίμιο, ο ποιητής ξεκινά με επίκληση στη Μούσα (στ. 1: «Τον άντρα, Μούσα, τον πολύτροπο...») και ολοκληρώνει το προοίμιο πάλι με επίκληση στη θεά (στ. 12: «από όπου θες, θεά, ξεκίνα την αυτή την ιστορία»).

• Ερώτηση 8: Ποιες αντιθέσεις και ποια εκφραστικά μέσα (σχήματα λόγου) ξεχωρίζουν στους στίχους 1-25;

  • Απάντηση:
    • Αντιθέσεις: Ο συνετός και φιλέταιρος Οδυσσέας VS οι ανόητοι («νήπιοι») σύντροφοι / Ο συμπονετικός Δίας και οι λοιποί θεοί VS ο οργισμένος Ποσειδώνας.
    • Μεταφορές: «της Τροίας πάτησε το κάστρο το ιερό», «τους άρπαξε τη μέρα του γυρισμού».
    • Χαρακτηριστικά επίθετα: «πολύτροπος», «ιερό κάστρο», «νήπιοι και μωροί».

Χαρακτηρισμός Προσώπων & Στοιχεία Πολιτισμού / Αξίες

• Ερώτηση 9: Πώς χαρακτηρίζεται ο Οδυσσέας και οι σύντροφοί του με βάση τους στίχους του προοιμίου;

  • Απάντηση:
    • Οδυσσέας:
      • Πολύτροπος: Πολυμήχανος, εφευρετικός, με μεγάλη ευελιξία σκέψης.
      • Πολύπειρος & Κοσμογυρισμένος: Γνώρισε τόπους και τις νοοτροπίες («βουλές») πολλών ανθρώπων.
      • Καστροκατακτητής: Ο πολεμιστής που κατέστρεψε την Τροία.
      • Πολύπαθος & Φιλέταιρος: Αγωνίστηκε με αφοσίωση να σώσει τους συντρόφους του και υπέφερε πολλά βάσανα στη θάλασσα.
      • Σταθερός στις αξίες του: Διατηρεί άσβεστη την επιθυμία του νόστου και της οικογενειακής εστίας.
    • Σύντροφοι: Νήπιοι (ανόητοι), στερούνται αυτοσυγκράτησης και προνοητικότητας, προκαλώντας οι ίδιοι τον όλεθρό τους.

• Ερώτηση 10: Ποια στοιχεία πολιτισμού, ηθικές αρχές και θρησκευτικές αντιλήψεις αναδεικνύονται στην 1η Ενότητα;

  • Απάντηση:
    • Η Αρχή της Ανθρώπινης Ευθύνης: Θεμελιώδης ηθική αρχή του έπους· οι άνθρωποι δεν είναι έρμαια της μοίρας, αλλά φέρουν την ευθύνη για τις επιλογές και τα σφάλματά τους.
    • Η Αξία του Νόστου & της Οικογένειας: Ο νόστος (επαναπατρισμός) και η συζυγική εστία συνιστούν την ανώτερη αξία για τον ομηρικό άνθρωπο.
    • Ανθρωπομορφισμός των Θεών & Σεβασμός στα Θεία: Οι θεοί έχουν ανθρώπινα συναισθήματα (συμπόνια, οργή) και απαιτούν σεβασμό απέναντι στα ιερά τους (η ασεβής πράξη των συντρόφων στα βόδια του Ήλιου τιμωρείται αυστηρά).

Δείτε το βίντεο πατώντας εδώ