Μάθημα : Οδύσσεια

• Ερώτηση 1: Πού διαδραματίζεται η σκηνή της 2ης Ενότητας (α 26-108), ποιοι συμμετέχουν στη συνέλευση και ποιος θεός απουσιάζει (και γιατί);
  • Απάντηση: Η σκηνή διαδραματίζεται στον Όλυμπο, στο παλάτι του Δία. Στη συνέλευση συμμετέχουν οι θεοί του Ολύμπου. Απουσιάζει ο Ποσειδώνας, ο οποίος έχει ταξιδέψει στη μακρινή χώρα των Αιθιόπων για να παρευρεθεί σε μια εκατόμβη (πλούσια θυσία) ταύρων και κριαριών προς τιμήν του
• Ερώτηση 2: Ποιο παράδειγμα φέρνει ο Δίας στον λόγο του, ποια διακήρυξη κάνει για τη μοίρα και την ευθύνη των ανθρώπων, και πώς συνδέεται αυτή με τη βασική ηθική αρχή της Οδύσσειας;
  • Απάντηση: Ο Δίας φέρνει το παράδειγμα του Αίγισθου, ο οποίος, αν και προειδοποιήθηκε από τους θεούς μέσω του Ερμή να μην σκοτώσει τον Αγαμέμνονα και μην παντρευτεί την Κλυταιμνήστρα, αγνόησε την προειδοποίηση και τιμωρήθηκε με θάνατο από τον Ορέστη. Ο Δίας διακηρύσσει ότι οι άνθρωποι κατηγορούν άδικα τους θεούς για τις συμφορές τους, ενώ στην πραγματικότητα οι ίδιοι με τις δικές τους ατασθαλίες (ασεβείς πράξεις) προκαλούν επιπλέον βάσανα, ξεπερνώντας το γραφτό τους («υπέρ μόρον»). Αυτή η δήλωση αποτελεί την καταστατική ηθική αρχή της ανθρώπινης ευθύνης στην Οδύσσεια
• Ερώτηση 3: Πώς αντιδρά η Αθηνά στη διακήρυξη του Δία και ποιο πρόβλημα θέτει αμέσως μετά για τον Οδυσσέα;
  • Απάντηση: Η Αθηνά συμφωνεί ότι ο Αίγισθος είχε τη δίκαιη τιμωρία που του άξιζε, αλλά στρέφει αμέσως τη συζήτηση στον Οδυσσέα. Εκφράζει τη βαθιά της συμπόνια για τον γενναίο αλλά δύσμοιρο ήρωα, ο οποίος βασανίζεται αδικαιολόγητα, κρατούμενος παρά τη θέλησή του από την Καλυψώ στο νησί της Ωγυγίας. πενθυμίζει στον Δία τις ευσεβείς θυσίες που προσέφερε ο Οδυσσέας στην Τροία και ερωτά γιατί διατηρεί ακόμη τόσον θυμό εναντίον του
• Ερώτηση 4: Ποιο διπλό σχέδιο προτείνει η Αθηνά για τη σωτηρία του Οδυσσέα και την αποκατάσταση της τάξης στην Ιθάκη;
  • Απάντηση: Η Αθηνά προτείνει
    • Ο Ερμής (ως αγγελιοφόρος) να σταλεί στο νησί της Ωγυγίας για να αναγγείλει στην Καλυψώ την απαράβατη εντολή των θεών για τον νόστο του Οδυσσέα
    • Η ίδια η Αθηνά να μεταβεί στην Ιθάκη για να εμψυχώσει τον Τηλέμαχο, να τον παρακινήσει να συγκαλέσει συνέλευση των Αχαιών για να απαγορεύσει τους μνηστήρες, και στη συνέχεια να ταξιδέψει στην Πύλο και τη Σπάρτη αναζητώντας πληροφορίες για τον πατέρα του

2ο ΘΕΜΑ: Δομή & Αφηγηματικές Τεχνικές

•  
• Ερώτηση 5: Πώς διαρθρώνεται η 2η Ενότητα (α 26-108) σε υποενότητες και ποιοι πλαγιότιτλοι μπορούν να αποδοθούν σε αυτές;
  • • Απάντηση:
      1. Στίχοι 26-51: «Ο λόγος του Δία: Η απουσία του Ποσειδώνα, το παράδειγμα του Αίγισθου και η αρχή της ανθρώπινης ευθύνης»
      2. Στίχοι 52-79: «Η παρέμβαση της Αθηνάς για τον Οδυσσέα και η απάντηση του Δία»
      3. Στίχοι 80-108: «Το διπλό σχέδιο της Αθηνάς για τον νόστο του Οδυσσέα και την αφύπνιση του Τηλέμαχου»
• Ερώτηση 6: Ποιες αφηγηματικές τεχνικές εντοπίζονται στη 2η Ενότητα (προοικονομία, θεϊκή παρέμβαση, διάλογος);
  • Απάντηση:
    • Προοικονομία: Ο ποιητής προετοιμάζει τις μελλοντικές εξελίξεις του έργου (την αποστολή του Ερμή στην Ωγυγία στη ραψωδία ε και την άφιξη της Αθηνάς στην Ιθάκη στη 3η ενότητα)
    • Θεϊκή Παρέμβαση / Θεϊκός Σχεδιασμός: Οι θεοί συνεδριάζουν και αποφασίζουν για τις τύχες των θνητών, κινούντες τη δράση
    • Διάλογος: Η αφήγηση παίρνει τη μορφή ζωντανού διαλόγου ανάμεσα στον Δία και την Αθηνά, προσδίδοντας δραματικότητα και αμεσότητα
• Ερώτηση 7: Τι εξυπηρετεί η απουσία του Ποσειδώνα από τη συνέλευση των θεών από άποψη οικονομίας του έργου;
  • Απάντηση: Η απουσία του Ποσειδώνα στους Αιθίοπες αποτελεί έναν ποιητικό ελιγμό που επιτρέπει στην Αθηνά να θέσει το ζήτημα του Οδυσσέα χωρίς την άμεση αντίδραση του οργισμένου θεού της θάλασσα. Έτσι, λαμβάνεται η απόφαση για τον νόστο, ενώ παράλληλα διατηρείται η ισορροπία στον Όλυμπο, καθώς ο Δίας τονίζει ότι ο Ποσειδώνας δεν μπορεί να αντιταχθεί στη θέληση όλων των θεών.
• Ερώτηση 8: Ποια εκφραστικά μέσα (τυπικά επίθετα, μεταφορές) ξεχωρίζουν στους στίχους α 26-108;
  • Απάντηση:
    • Τυπικά επίθετα & προσδιορισμοί: «πατέρας ανθρώπων και θεών» / «που τα σύννεφα συνάζει» (Δίας), «γλαυκώπις» / «τα μάτια λάμποντας» (Αθηνά), «ψυχοπομπός κι αργοφονιάς» (Ερμής), «καλλιπλόκαμη νεράιδα» (Καλυψώ), «της γης κυρίαρχος / κοσμοσείστης» (Ποσειδώνας).
    • Μεταφορές: «φλέγεται η καρδιά μου», «λόγια γλυκά σαν χάδια», «τι λόγος βγήκε από το στόμα σου ανεμπόδιστος»

• Ερώτηση 9: Πώς χαρακτηρίζονται οι θεοί (Δίας, Αθηνά, Ποσειδώνας) και ο Οδυσσέας μέσα από τον διάλογο του συμβουλίου;
  • Απάντηση:
    • Δίας: Δίκαιος, μεγαλόψυχος, αντικειμενικός κριτήςΠροασπίζεται την ηθική τάξη και τη δικαιοσύνη, τονίζοντας την ευθύνη των ανθρώπων
    • Αθηνά: Συνετή, προστατευτική, δυναμική και πολυμήχανη. Αγαπά τον Οδυσσέα για τη σοφία και την ευσέβειά του και σχεδιάζει με ακρίβεια τη σωτηρία του
    • Ποσειδώνας: Εκδικητικός, ανένδοτος και οργίλος, εκπροσωπεί τις ατίθασες φυσικές δυνάμεις της θάλασσας
    • Οδυσσέας: Γενναίος αλλά δύσμοιρος και πολύπαθος, ευσεβής (προσέφερε πλούσιες θυσίες), με βαθιά αφοσίωση στην πατρίδα και την οικογένειά του («απελπισμένος εύχεται τον θάνατο» προκειμένου να δει τον καπνό της Ιθάκης)

Ερώτηση 10: Ποια στοιχεία ομηρικού πολιτισμού, θεσμοί και αξίες αναδεικνύονται στη 2η Ενότητα;

• Απάντηση:
  • Ο Θεσμός της Εκατόμβης / Θυσίας: Η προσφορά πλούσιων θυσιών στους θεούς (όπως η εκατόμβη του Ποσειδώνα στους Αιθίοπες και οι θυσίες του Οδυσσέα στην Τροία) ως μέσο εξασφάλισης της θεϊκής εύνοιας
  • Πολιτικοί Θεσμοί (Συνέλευση & Αρχή της Πλειοψηφίας): Το συμβούλιο των θεών στον Όλυμπο λειτουργεί ως αντανάκλαση της ανθρώπινης συνέλευσης (αγοράς). Η απόφαση λαμβάνεται με τη συγκατάθεση της πλειοψηφίας των θεών,που προαναγγέλλει δημοκρατικές ιδέες
  • Η Αρχή της Ανθρώπινης Ευθύνης & Θεϊκή Προειδοποίηση: Οι θεοί δεν ενεργούν αυθαίρετα· προειδοποιούν τους ανθρώπους (π.χ. μέσω του Ερμή στον Αίγισθο) και η τιμωρία συνιστά συνέπεια της ανθρώπινης ασεβείας. 

Παρακολουθήστε το επαναληπτικό βίντεο της ενότητας πατώντας εδώ.