Μάθημα : Ιστορία Γ' Λυκείου Ανθρωπιστικών Σπουδών

Δ. ΑΝΑΝΕΩΣΗ - ΔΙΧΑΣΜΟΣ (1909-1922)

1. Το κόμμα των Φιλελευθέρων 2. Τα αντιβενιζελικά κόμματα  3. Τα αριστερά κόμματα 4. Ο εθνικός διχασμός (1915-1922) 5. Το Σοσιαλιστικό κόμμα

Πάτησε εδώ για να μελετήσεις τις ενότητες από το ψηφιακό σχολικό εγχειρίδιο.

Σημειώσεις του μαθήματος 

Στο παρακάτω αρχείο μπορείς να διαβάσεις τις ενότητες του μαθήματος με τη μορφή σημειώσεων. Πάτησε στο αρχείο και κατέβασε στον υπολογιστή σου τις σημειώσεις.

Ενότητα 1 Το κόμμα των Φιλελευθέρων

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

Στο παρακάτω αρχείο μπορείς να δεις την παρουσίαση της ενότητας σε μορφή mp4 video.

Video

Αν θέλεις να γνωρίσεις στοιχεία για τη ζωή του Ελευθέριου Βενιζέλου παρακολούθησε τα παρακάτω βίντεο.

1η ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΗΓΩΝ

Διάβασε τις παρακάτω πηγές και απάντησε στο ερώτημα που ακολουθεί. 

ΚΕΙΜΕΝΟ Α

ΨΗΦΙΣΜΑ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΑΘΗΝΩΝ-ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΗΝ ΗΜΕΡΑ ΤΟΥ ΣΥΛΛΑΛΗΤΗΡΙΟΥ (14 Σεπτεμβρίου 1909)

«Ο Λαός των Αθηνών και του Πειραιώς εις πάνδημον συνελθών συλλαλητήριον [...] αξιοί να ίδη την Κυβέρνησιν υποβάλλουσαν το ταχύτερον εις την Βουλήν και ταύτην ψηφίζουσαν άρτιον σύστημα νομοθεσίας, υπό το πνεύμα πολέμου κατά της συναλλαγής, ανορθώσεως όλων των κλάδων της διοικήσεως και προστασίας της παραγωγής, ιδία δε [...] να ληφθή πρόνοια περί βελτιώσεως της τύχης του εργάτου, δουλεύοντος ήδη την χειρίστην των δουλειών προς το κεφάλαιον δι’ έλλειψιν παντός προστατευτικού αυτού νόμου.»

Γιάννης Κορδάτος, Ιστορία της νεώτερης Ελλάδας , τόμ. 5, σ.132-134 παρατίθεται στο: Υπουργείο Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων, Θέματα Νεοελληνικής Ιστορίας Γ΄ Γενικού Λυκείου, Αθήνα 2018, σ. 88. 

ΚΕΙΜΕΝΟ Β

Από το 1900, και κυρίως από το 1905 και μετά, η Θεσσαλία δονείται από τους αγώνες των αγροτών. [...] Διαπρεπείς προσωπικότητες υποστηρίζουν συστηματικά τα αιτήματα των κολίγων.[...] Εφημερίδες συμπαρίστανται στον αγώνα με τη δημοσίευση μαχητικών άρθρων φιλαγροτιστών. Η ωρίμανση των κοινωνικών αγώνων οδηγεί στη δημιουργία γεωργικών συλλόγων, κτηματικών ενώσεων, σωματείων, κ.λπ. [...] Μέσα από τις διάφορες κινητοποιήσεις, συλλαλητήρια, διαμαρτυρίες κ.ά., που συντονίζονταν από τις οργανώσεις στις μεγάλες πόλεις της Θεσσαλίας, προβάλλονται νέες μαχητικότερες διεκδικήσεις. [...] Με τη σταδιακή ωρίμανση του αγροτικού κινήματος και τη διαμόρφωση του ευρύτατου κοινωνικού συνασπισμού, κατά την πρώτη δεκαετία του 20ού αιώνα, προβάλλεται το αίτημα για απαλλοτρίωση της γης.

Καίτη Αρώνη-Τσίχλη, «Το αγροτικό ζήτημα», στο: Ιστορία του Νέου Ελληνισμού 1770-2000, τόμ. 5, εκδ. Τα Νέα-Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2003, σ. 89.

ΚΕΙΜΕΝΟ Γ

Ο Βενιζέλος, βγήκε πρώτος στα αποτελέσματα της περιοχής Αττικής-Βοιωτίας (στις εκλογές του Αυγούστου 1910). [...] Η εκτίμηση που έτρεφαν γι’ αυτόν στην Ελλάδα ήταν τεράστια. Πολλοί από τους ανεξάρτητους έκλιναν να τον ακολουθήσουν ως ηγέτη και, παρόλο που δεν αποτελούσαν συμπαγή ομάδα, είχαν σημειώσει νίκη εις βάρος των παραδοσιακών κομμάτων. Η νίκη αυτή προκάλεσε ανησυχίες στο παλαιό κοινωνικό κατεστημένο και στους κύκλους του παλατιού. Πίστευαν ότι, αν ο Βενιζέλος κέρδιζε την εξουσία, θα έκανε απευθείας επίθεση κατά της ιδιοκτησίας και του πλούτου, και θα τηρούσε εχθρική στάση απέναντι στη μοναρχία.

Douglas Dakin, Η ενοποίηση της Ελλάδας 1770-1923, μετάφραση Α. Ξανθόπουλος , εκδ. Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης , Αθήνα 1984, σσ.277-278.

2. Τα αντιβενιζελικά κόμματα  3. Τα αριστερά κόμματα & 5. Το Σοσιαλιστικό κόμμα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

Στο παρακάτω αρχείο μπορείς να μελετήσεις τις ενότητες με τη μορφή παρουσίασης.

4. Ο εθνικός διχασμός (1915-1922)

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

Στο παρακάτω αρχείο μπορείς να μελετήσεις την ενότητα με τη μορφή παρουσίασης.

2η ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΗΓΩΝ

Διάβασε τις παρακάτω πηγές και απάντησε στο ερώτημα που ακολουθεί. 

Πηγή 1

Με την έκρηξη και την εξάπλωση του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, γίνεται ολοένα πιο φανερό ότι προσφέρεται στο ελληνικό κράτος η καλύτερη αλλά και τελευταία ευκαιρία εδαφικής επέκτασης και ενσωμάτωσης των αλύτρωτων ακόμη ελληνικών πληθυσμών. Τα περιθώρια αναμονής εξαντλούνται ραγδαία καθώς οι πληθυσμοί αυτοί (προπαντός στην Τουρκία) απειλούνται με άμεση και οριστική εξαφάνιση. Αλλά και τα ίδια τα κέρδη των Βαλκανικών Πολέμων κινδυνεύουν (ιδίως στη Μακεδονία), καθώς οι εμπόλεμοι παραβιάζουν αδίστακτα την ελληνική κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα – που πιθανότατα δεν θα σεβαστεί ούτε ο τελικός νικητής. Σε κάθε περίπτωση, ενδεχόμενη ανατροπή της ισορροπίας της Συνθήκης του Βουκουρεστίου, με τη διόγκωση είτε της Βουλγαρίας είτε της Σερβίας, συνιστά σοβαρή απειλή που η Ελλάδα θα αντιμετωπίσει αργότερα μόνη, αν μείνει χωρίς συμμάχους.

Κατά συνέπεια, το ελληνικό κράτος δεν έχει την πολυτέλεια να παραμείνει ουδέτερο στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ούτε, όμως, μπορεί να συμπαραταχθεί με τις λεγόμενες Κεντρικές Δυνάμεις (Γερμανία και Αυστροουγγαρία), όπως θα προτιμούσαν ο βασιλιάς Κωνσταντίνος, το περιβάλλον του και ο πρώην πρωθυπουργός Γεώργιος Θεοτόκης (με τους γιους του Νικόλαο και Ιωάννη). Σύμμαχοι των Κεντρικών Δυνάμεων γίνονται οι κατεξοχήν εχθροί της Ελλάδας (Τουρκία και Βουλγαρία), με συμφέροντα και σχέδια που είναι αδύνατο να συμβιβαστούν με τα ελληνικά.

Επιπλέον, όπως θυμίζει ο Βενιζέλος στην ίδια κοινοβουλευτική συζήτηση, η Ελλάδα δεν μπορεί όχι να μεγαλώσει, αλλά ούτε καν να ζήσει αν βρεθεί αντίθετη «προς τας κρατούσας της θαλάσσης δυνάμεις», που είναι πρωταρχικά η Μεγάλη Βρετανία και δευτερευόντως (στη Μεσόγειο) η Γαλλία και η Ιταλία, δηλαδή οι δυνάμεις της λεγόμενης Αντάντ (μαζί με τη Ρωσία). Αν η Ελλάδα γινόταν σύμμαχος της Γερμανίας, θα έβλεπε να καταστρέφονται οι παράλιες πόλεις και η ίδια η πρωτεύουσά της και να εξαφανίζεται από το πρόσωπο της γης η εμπορική ναυτιλία της.

Πηγή: Γιώργος Θ. Μαυρογορδάτος, Η Ελλάδα στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο: η ανάγκη συμμάχων. Ανακτημένο από https://www.kathimerini.gr/investigations/816027/i-ellada-ston-a-pagkosmio-polemo-i-anagki-symmachon/

Πηγή 2

Επειδή, λοιπόν, η πρώτη τους προτίμηση είναι από κάθε άποψη ανέφικτη, ο Κωνσταντίνος και οι άλλοι γερμανόφιλοι υποστηρίζουν την ουδετερότητα της Ελλάδας, μαζί με τους λοιπούς αντιβενιζελικούς. Βαυκαλίζονται με τις υποσχέσεις του Βερολίνου ότι θα συγκρατήσει τους συμμάχους του (Τουρκία, Βουλγαρία αλλά και Αυστροουγγαρία). Έτσι θα διασωθούν, υποτίθεται, τόσο τα κέρδη των Βαλκανικών Πολέμων όσο και οι ελληνικοί πληθυσμοί της Τουρκίας.

Η ελληνική ουδετερότητα αποτελεί ασφαλώς την επιλογή που συμφέρει περισσότερο τη Γερμανία (και τους συμμάχους της). Ενδεχόμενη συμμαχία με την Ελλάδα θα επιβάρυνε το Βερολίνο με το δυσβάστακτο βάρος του (χερσαίου) εφοδιασμού της χώρας και με τον εφιάλτη της αέναης και ατελέσφορης διαιτησίας μεταξύ της Ελλάδας και των άλλων συμμάχων. Επιπλέον, η ουδετερότητα προσφέρεται ως επιλογή που μπορεί να έχει και λαϊκή υποστήριξη, αφού υπόσχεται ότι θα διαφυλάξει την Ελλάδα από τις αιματηρές θυσίες και τις καταστροφές που υφίστανται άλλες μικρές χώρες, όπως το Βέλγιο και προπαντός η γειτονική Σερβία.

Με βάση τις ιστορικές σας γνώσεις και αντλώντας στοιχεία από το παράθεμα να στηρίξετε την άποψη του Βενιζέλου για την αναγκαιότητα της εισόδου της Ελλάδας στον Α’ Παγκόσμιο πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ.

Πηγή: Γιώργος Θ. Μαυρογορδάτος, Η Ελλάδα στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο: η ανάγκη συμμάχων. Ανακτημένο από https://www.kathimerini.gr/investigations/816027/i-ellada-ston-a-pagkosmio-polemo-i-anagki-symmachon/

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ

ΑΝΑΝΕΩΣΗ ΚΑΙ ΔΙΧΑΣΜΟΣ

1. Το κόμμα των Φιλελευθέρων

2. Ποιοι είναι οι φορείς των νέων πολιτικών ιδεών μετά το 1910 στην ελληνική πολιτική σκηνή;
3. Ποιο ήταν το αποτέλεσμα των εκλογών της 8^ης Αυγούστου του 1910;
4. Πότε εμφανίζεται ο Ελευθέριος Βενιζέλος στην πολιτική σκηνή της χώρας και ποιες ήτα οι βασικές θέσεις του προγράμματός του;
5. Ποιες είναι οι πολιτικές εξελίξεις που οδήγησαν στην ψήφιση της Β’ Αναθεωρητικής Βουλής (Νοέμβριος 1910);
6. Ποιο ήταν το έργο της Β’ Αναθεωρητικής Βουλής;
7. Ποια ήταν τα αποτελέσματα των εκλογών του Μαρτίου του 1912;
8. Ποια ήταν τα χαρακτηριστικά του βενιζελικού κόμματος;
9. Τι γνωρίζετε για τη Λέσχη των Φιλελευθέρων;

2. Τα αντιβενιζελικά κόμματα

3. Ποια κόμματα ονομάζονται αντιβενιζελικά; Ποια είναι τα γενικά χαρακτηριστικά τους;
4. Τι γνωρίζετε για το κόμμα του Ράλλη;
5. Τι γνωρίζετε για το Εθνικό κόμμα;
6. Τι γνωρίζετε για το κόμμα του Θεοτόκη;

3. Τα αριστερά κόμματα

4. Ποιος ήταν ο πυρήνας των αριστερών κομμάτων και ποιες οι βασικές πολιτικές τους επιδιώξεις;
5. Τι γνωρίζετε για την «Κοινωνιολογική Εταιρεία» και τη δράση της;
6. Τι γνωρίζετε για το Λαϊκό Κόμμα;

4. Ο εθνικός διχασμός (1915-1922)

α. Από την παραίτηση του Βενιζέλου έως τη Συνθήκη των Σεβρών

1. Ποιες ήταν οι δύο απόψεις για την συμμετοχή της Ελλάδας στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και ποιοι πολιτικοί άνδρες εξέφρασαν κάθε μια από αυτές;
2. Πώς τελικά διχάζεται ο λαός γύρω από το ζήτημα αυτό και ποιες πολιτικές εξελίξεις οδηγούν στην παραίτηση του βασιλιά Κωνσταντίνου;
3. Ποιες ήταν οι κινήσεις των Φιλελευθέρων μετά την αναχώρηση του βασιλιά για την ένταξη της Ελλάδας στο πλευρό της Αντάντ;

β. Από τη Συνθήκη των Σεβρών έως την ήττα στη Μικρά Ασία

1. Τι γνωρίζετε για τη Συνθήκη των Σεβρών και πως το όραμα που φάνηκε να υλοποιείται με αυτή τη συνθήκη καταρρέει δύο χρόνια μετά;

5. Το Σοσιαλιστικό Κόμμα

1. Τι γνωρίζετε για την ίδρυση και τη δράση του Σοσιαλιστικού Κόμματος; Ποιες είναι οι βασικές θέσεις του και ποιος ο χαρακτήρας του;

ΩΡΑ ΓΙΑ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ

Άνοιξε τις παρακάτω κάρτες διαλόγου και εξάσκησε τη μνήμη σου.