Μάθημα : Ιστορία Γ' Λυκείου Ανθρωπιστικών Σπουδών

Εισαγωγή 1. Θεσσαλία, Ήπειρος, Μακεδονία & 2. Κρήτη 

Ολοκληρώνοντας τη μελέτη των ενοτήτων αναμένεται να γνωρίζεις

• ποιος ήταν ο ρόλος των αλυτρωτικών κινημάτων που ξέσπασαν τον 19ο αιώνα στις προσφυγικές μετακινήσεις ελληνικών πληθυσμών
• τις προσφυγικές ροές που προέκυψαν από τα αλυτρωτικά κινήματα που ξέσπασαν στη Θεσσαλία, τη Μακεδονία και την Ήπειρο στη διάρκεια του Κριμαϊκού πολέμου
• τα προσφυγικά ρεύματα που προέκυψαν από τις παραπάνω περιοχές με αφορμή τον ρωσοτουρκικό πόλεμο του 1877-1878
• το προσφυγικό ρεύμα από τις ίδιες περιοχές που προκάλεσε ο ελληνοτουρκικός πόλεμος του 1897
• τις προσφυγικές ροές Κρητών κατά τη διάρκεια των κρητικών επαναστάσεων που σημειώθηκαν σε όλη τη διάρκεια του 19ου αιώνα

Μελετώ την ενότητα

Πάτησε εδώ για να μελετήσεις τις ενότητες από το ψηφιακό σχολικό εγχειρίδιο.

Σημειώσεις του μαθήματος 

Στο παρακάτω αρχείο μπορείς να διαβάσεις τις ενότητες του μαθήματος με τη μορφή σημειώσεων. Πάτησε στο αρχείο και κατέβασε στον υπολογιστή σου τις σημειώσεις.

Εισαγωγή & 1. Θεσσαλία, Ήπειρος, Μακεδονία

Παρουσίαση 

Μελέτησε την ενότητα με τη βοήθεια της παρακάτω παρουσίασης (βελάκι κάτω αριστερά) ή πατώντας εδώ.  

Κάνω επανάληψη

Οι παρακάτω κάρτες διαλόγου θα σε βοηθήσουν να επαναλάβεις όσα έμαθες από την ενότητα. 

Ερωτήσεις κατανόησης

Δ. ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΚΑΙ ΑΛΥΤΡΩΤΙΚΑ ΚΙΝΗΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 19^Ο ΑΙΩΝΑ

Ποια ήταν τα γενικά χαρακτηριστικά των αλυτρωτικών κινημάτων που εκδηλώθηκαν κατά τη διάρκεια του 19^ου αιώνα και πώς σχετίζονται με τις προσφυγικές μετακινήσεις;

Θεσσαλία, Ήπειρος, Μακεδονία

1. Με ποιο τρόπο ο Κριμαϊκός πόλεμος (1854) πυροδότησε αλυτρωτικά κινήματα στις περιοχές της Ηπείρου, της Θεσσαλίας και της Μακεδονίας;
2. Πώς αντιμετωπίστηκαν οι προσφυγικές ροές ως αποτέλεσμα των επαναστατικών κινήσεων των Ελλήνων κατά τη διάρκεια του Κριμαϊκού πολέμου;
3. Τι γνωρίζετε για την επαναστατική κίνηση που εκδηλώθηκε στη Μακεδονία κατά τη διάρκεια του Ρωσοτουρκικού πολέμου (1877-1878) και τις μετακινήσεις πληθυσμών που ακολούθησαν;
4. Ποια μεγάλη ροή εσωτερικής μετακίνησης πληθυσμών προκάλεσε ο ελληνοτουρκικός πόλεμος (1897) και πώς αντιμετωπίστηκε;

Κρήτη

1. Τι γνωρίζετε για τις προσφυγικές μετακινήσεις κρητικών πληθυσμών στον ελλαδικό χώρο κατά την Κρητική Επανάσταση του 1866-1869;
2. Ποιες προσπάθειες έγιναν για την αποκατάσταση των Κρητικών προσφύγων την περίοδο της κρητικής επανάστασης (1866-1869);
3. Τι γνωρίζετε για τις μετακινήσεις πληθυσμών από την Κρήτη τις τρεις τελευταίες δεκαετίες του 19^ου αιώνα;

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΗΓΗΣ

Διάβασε την παρακάτω ιστορική πηγή και κάνε την άσκηση που ακολουθεί.

Πήγη 1

Η Εθνική Εταιρία, που συστήθηκε την άνοιξη του 1894, υπήρξε μια ισχυρή παραπολιτική οργάνωση, στην οποία συμμετείχαν διαπρεπή μέλη της ελληνικής κοινωνίας, στρατιωτικοί και χιλιάδες απλών Ελλήνων. Οργανωμένη στα πρότυπα των μυστικών εταιριών του πρώτου μισού του 19ου αιώνα, συνέβαλε σημαντικά με τις συχνά ανεύθυνες ενέργειές της στην έκρηξη του ατυχούς πολέμου του 1897.

Ι.Ε.Ε., τόμ. ΙΔ΄, σ. 99.

Πηγή 2

Πρόσφυγες και «Εθνική Εταιρία»

Στην Ήπειρο και τη Μακεδονία η κατάσταση ήταν διαφορετική [από την Κρήτη]. Εκεί ο πληθυσμός ουδέποτε απόλαυσε κάποια πλεονεκτήματα από παραχωρήσεις δικαιωμάτων, έστω και της πιο μικρής κλίμακας, εκτός από ένα περιορισμένο σύστημα εθιμικών κανόνων ως προς τους κοινοτικούς θεσμούς που τελούσαν κάτω από καθεστώς ανοχής του κυρίαρχου, για διευκόλυνση του έργου των οργάνων του. Καμιά ένοπλη δράση δεν καταξιώθηκε ποτέ και οι αγωνιστές ύστερα από τις αποτυχίες κατέφευγαν στην ελεύθερη Ελλάδα σαν πρόσφυγες. Αυτοί φυσικά ήταν πρόθυμοι να αναλάβουν δράση σε πρώτη ευκαιρία. Οι οργανώσεις όμως που θα τους χρηματοδοτούσαν και θα τους κατηύθυναν έλειπαν και δεν υπήρχε καμιά ενθάρρυνση από την πλευρά των ελληνικών κυβερνήσεων, που μάλλον επιδίωκαν τον αφοπλισμό τους. Χωρίς γεωργικό κλήρο ή απασχόληση με την κτηνοτροφία στις περισσότερες περιπτώσεις, οι πρόσφυγες αυτοί προσπαθούσαν να επιβιώσουν κάποτε και με παράνομα μέσα. Έργο της [Εθνικής] Εταιρίας θεωρήθηκε η αξιοποίηση των ανθρώπων αυτών για τη [Μεγάλη] Ιδέα.

Στις αρχές Ιουνίου 1896 ο Εμμ. Λυκούδης πήγε στα Τρίκαλα με εντολή της Εταιρίας να οργανώσει τις δυνάμεις αυτές σε ένοπλα σώματα και ταυτόχρονα να πείσει τους αξιωματικούς του ελληνικού στρατού που υπηρετούσαν στη μεθόριο να μην παρεμποδίζουν τη διάβαση των συνόρων από τα σώματα αυτά, αντίθετα από την πολιτική της κυβερνήσεως.

Ιωάννης Πικρός, Προς τον Πόλεμο του 1897, Ι.Ε.Ε., τόμ. ΙΔ΄, σ. 99.

Πηγή 3

Οι Μακεδόνες πρόσφυγες στον πόλεμο του 1897

Στις 28 Μαρτίου/9 Απριλίου [1897] οι Τούρκοι έμαθαν ότι ελληνικές ένοπλες ομάδες που αριθμούσαν χίλιους περίπου άνδρες είχαν διαβεί τα σύνορα προς την πλευρά του Μετσόβου. Διαμαρτυρήθηκαν στις Δυνάμεις αλλά ο Σκουζές [Υπουργός Εξωτερικών], όταν τον ρώτησαν οι ξένοι απεσταλμένοι, ισχυρίστηκε ότι οι ομάδες αυτές ήταν Μακεδόνες που επέστρεφαν στην πατρίδα τους. Αυτό ήταν σχεδόν αλήθεια, γιατί εκτός από μια ή δυο εξαιρέσεις όλοι οι ένοπλοι κατάγονταν από τη Μακεδονία. Στο μεταξύ τα ελληνικά και τα τουρκικά στρατεύματα βρίσκονταν αντιμέτωπα κατά μήκος των συνόρων. Έπειτα από επεισόδια που έγιναν στην Ανάληψη, άρχισαν οι εχθροπραξίες στις 5/17 Απριλίου.

Douglas Dakin, Η Ενοποίηση της Ελλάδας, 1770-1923, Μ.Ι.Ε.Τ., Αθήνα 1998, σ. 233.