Μάθημα : ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

ΟΙ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Aιτιολογικές ονομάζονται οι δευτερεύουσες επιρρηματικές προτάσεις οι οποίες αιτιολογούν το νόημα της προσδιοριζόμενης (συνήθως κύριας) πρότασης. Δηλώνουν το αναγκαστικό αίτιο και βρίσκονται με την προσδιοριζόμενη πρόταση σε σχέση αλληλεπίδρασης (σχέση αιτίου – αποτελέσματος). Δέχονται άρνηση οὐ.
1. Eισαγωγή

Oι αιτιολογικές προτάσεις εισάγονται με τους αιτιολογικούς συνδέσμους:

1. α) ὅτι, όταν δηλώνουν αντικειμενική αιτία·
2. β) ὡς, όταν δηλώνουν υποκειμενική αιτία
3.  Mε το εἰ (αν, που) εισάγονται αιτιολογικές προτάσεις υποθετικής αιτιολογίας (αίτιο πιθανό ή αμφισβητήσιμο· άρνηση μή), οι οποίες τίθενται και ως υποκείμενα απρόσωπων εκφράσεων ψυχικού πάθους:(χαρά,λυπη, φόβο, απόγνωση, μίσος)
   
   

   2. Εκφορά

Oι αιτιολογικές προτάσεις εκφέρονται με:

1. α) Oριστική, όταν δηλώνουν αίτιο πραγματικό:
   Ἐπορεύετο ἐφ' ἁμάξης, διότι ἐτέτρωτο. (γιατί είχε τραυματιστεί)
2. β) Δυνητική οριστική, όταν δηλώνουν αίτιο δυνατόν στο παρελθόν ή μη πραγματικό:
   Οὐκ ἔλεγε τὰς ἐμὰς πράξεις, ὅτι ἐδείκνυεν ἂν τὴν ἐμὴν ἀρετήν. (γιατί θα έδειχνε)
3. γ) Δυνητική ευκτική, όταν δηλώνουν αίτιο δυνατόν στο παρόν ή στο μέλλον:

   Δέομαι οὖν σου παραμεῖναι, ὡς οὐδ' ἂν ἑνὸς ἥδιον ἀκούσαιμι ἢ σοῦ. (Σε παρακαλώ να μείνεις, γιατί κανέναν άλλον δε θα άκουγα πιο ευχάριστα από σένα.)

4. δ) Eυκτική του πλάγιου λόγου, ύστερα από ιστορικό χρόνο, και δηλώνουν υποκειμενική γνώμη:
   Οἱ στρατηγοὶ ἐθαύμαζον, ὅτι Κῦρος οὐ φαίνοιτο. (απορούσαν)

3. Συντακτικός ρόλος

Oι αιτιολογικές προτάσεις χρησιμοποιούνται στον λόγο, όπως και στη N.E., ως:

1. α) Επιρρηματικοί προσδιορισμοί της αιτίας σε κάθε ρήμα και κυρίως σε ρήμα ψυχικού πάθους (χαίρω, ἥδομαι, θαυμάζω, ἀγανακτῶ, αἰσχύνομαι, ἀθυμῶ κ.τ.ό.):

   Οἱ Ἕλληνες ἠθύμουν, ἐπεὶ οὐκ εἶχον τὰ ἐπιτήδεια. (Oι Έλληνες δυσανασχετούσαν, επειδή δεν είχαν τα αναγκαία.)
   Ἐπειδὴ χρημάτων δεῖται, πορεύεται εἰς Αἴγυπτον ἐπὶ μισθῷ. (Eπειδή έχει ανάγκη χρημάτων,...)

2. β) Επεξηγήσεις σε εμπρόθετο προσδιορισμό της αιτίας:
   Διὰ τοῦτο κρίνεται, ὅτι παρὰ τοὺς νόμους δημηγορεῖ.

4. Iσοδύναμες συντακτικές μορφές

Αιτία (αναγκαστικό αίτιο) εκφράζουν επίσης (βλ. και πίνακα Δ): α) η αιτιολογική μετοχή (απλή ή δυνητική)· β) η γενική της αιτίας· γ) η δοτική της αιτίας· δ) η αιτιατική της αιτίας· ε) οι εμπρόθετοι προσδιορισμοί της αιτίας.

ΑΣΚΗΣΕΙΣ:

Να αναγνωρίσετε τις δευτερευουσες αιρτιολογικές προτάσεις στο φυλλο εργασιας:

δ. αιτιολογικες προτασεις

Ενδοιαστικές ονομάζονται οι δευτερεύουσες ονοματικές προτάσεις που δηλώνουν ενδοιασμό, φόβο ή ανησυχία μήπως συμβεί κάτι κακό ή μήπως δεν πραγματοποιηθεί κάτι επιθυμητό. Δέχονται άρνηση οὐ.

1. Eισαγωγή

Oι ενδοιαστικές προτάσεις εισάγονται με τους ενδοιαστικούς συνδέσμους:

1. α) μὴ ή ὅπως μή, όταν δηλώνουν φόβο μήπως γίνει κάτι ανεπιθύμητο·
2. β) μὴ οὐ, όταν δηλώνουν φόβο μήπως δε γίνει κάτι επιθυμητό.
   
   

2. Εκφορά

Oι ενδοιαστικές προτάσεις εκφέρονται με:

1. α) Υποτακτική, ύστερα από αρκτικό χρόνο, και δηλώνουν φόβο προσδοκώμενο:
   Oἱ τύραννοι φοβοῦνται μὴ αἱ πόλεις ἐλεύθεραι γένωνται.
2. β) Ευκτική του πλάγιου λόγου, ύστερα από ιστορικό χρόνο, και δηλώνουν φόβο υποκειμενικό και αβέβαιο στο παρελθόν¹:
   Ἔδεισαν μὴ ἀποθάνοιεν. (Φοβήθηκαν μην πεθάνουν.)

3. Συντακτικός ρόλος

Oι ενδοιαστικές προτάσεις χρησιμοποιούνται στον λόγο, όπως και στη N.E., ως:

1. α) Αντικείμενα σε ρήματα που δηλώνουν φόβο, δισταγμό, ανησυχία (φοβοῦμαι, δέδοικα, ὀκνῶ, ὁρῶ, προσέχω, ὑποπτεύω κ.τ.ό.):
   Φοβοῦνται μὴ Bοιωτοὶ δῃώσωσι τὴν Ἀττικήν.
   Ὁρᾶτε ὅπως μή τι αἰσχρὸν πράξωμεν. (Προσέξτε να μην κάνουμε κάτι κακό.)
2. β) Υποκείμενα σε απρόσωπες εκφράσεις ανάλογης σημασίας με τα παραπάνω ρήματα (δεινόν ἐστι, δέος ἐστί, κίνδυνός ἐστι, φόβος ἐστί, φοβερόν ἐστι κ.τ.ό.):

   Δέος ἐγένετο μὴ ξὺν ὅπλοις ἔλθωσιν οἱ Λακεδαιμόνιοι. (Υπήρχε φόβος μήπως...)
   Κίνδυνός ἐστι μὴ γένωνται μετὰ τῶν πολεμίων. (μήπως συνταχθούν με τους εχθρούς)
   Φόβος ἐστί μὴ ἀδικία τις ἡμῖν γένηται.

3. γ) Επεξηγήσεις σε όρο της προηγούμενης πρότασης, κυρίως σε δεικτική αντωνυμία ουδέτερου γένους²:
   Ἐφοβήθη τοῦτο, μὴ οὐκ ἔλθοι ἡ βοήθεια.
   Οὗτος ὁ κίνδυνος, μὴ ὑπὸ ἡδονῆς ἡττηθῶμεν.

1. Οι ενδοιαστικές προτάσεις εκφέρονται (σπάνια) και με: α) Aπλή οριστική (φόβος πραγματικός στο παρόν, στο παρελθόν ή στο μέλλον)

ΑΣΚΗΣΕΙΣ:

1. ΝΑ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΕΤΕ ΤΙΣ Δ. ΕΝΔΟΙΑΣΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

2.Στις παρακάτω περιόδους να χωρίσετε τις προτάσεις και να αναγνωρίσετε από συντακτική άποψη τις δευτερεύουσες ονοματικές ενδοιαστικές προτάσεις:

1. Κλέαρχος οὐκ ἤθελεν ἀποσπάσαι ἀπὸ τοῦ ποταμοῦ τὸ δεξιὸν κέρας (= το δεξιό τμήμα του πεζικού), φοβούμενος μὴ κυκλωθείη ἑκατέρωθεν (= και από τις δύο πλευρές).
2. Οὐκοῦν νῦν καὶ τοῦτο κίνδυνος, μὴ λάβωσι προστάτας αὑτῶν τινας τούτων.
3. Ὅρα (= πρόσεξε) μὴ περὶ τοῖς φιλτάτοις κινδυνεύῃς.
4. Οὐ τοῦτο ἐφοβεῖτο, μή τινες πορεύσοιντο ἐπὶ τὴν ἐκείνου δύναμιν.
5. Ἐγὼ οὐκ ἀπέπεμπον τούτους φοβούμενος μή τι γένοιτο διὰ τὴν σὴν ὀργήν.

ΟΙ ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΟΝΟΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΟΙ ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΕΙΔΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ 

Ειδικές λέγονται οι δευτερεύουσες ονοματικές προτάσεις που χρησιμεύουν για να ειδικεύσουν το γενικό και αόριστο νόημα ενός ρήματος ή μιας δεικτικής αντωνυμίας. Οι ειδικές προτάσεις αποτελούν μια μορφή του πλάγιου λόγου κρίσης.

ΕΙΣΑΓΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΟΥΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥΣ:

1. α) ὅτι, όταν δηλώνουν κρίση αντικειμενική·
2. β) ὡς, όταν δηλώνουν κρίση υποκειμενική.

ΕΚΦΕΡΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΙΣ ΕΓΚΛΙΣΕΙΣ:

1. Oριστική, όταν δηλώνουν κάτι πραγματικό:
   Λέγει Πτολεμαῖος ὅτι Περδίκκας πρῶτος ἐνέβαλεν ἐς τῶν Θηβαίων τὴν προφυλακήν.
2. β) Δυνητική οριστική, όταν δηλώνουν το δυνατόν στο παρελθόν ή το μη πραγματικό:
   Δῆλον ἦν ὅτι ῥᾳδίως ἂν ἐδύναντο πολεμεῖν αὐτοῖς.
3. γ) Δυνητική ευκτική, όταν δηλώνουν το δυνατόν στο παρόν ή στο μέλλον:
   Οἶδα ὅτι πάντες ἂν ὁμολογήσαιτε. (ότι όλοι θα συμφωνούσατε)
4. δ) Eυκτική του πλάγιου λόγου, ύστερα από ιστορικό χρόνο, και δηλώνουν υποκειμενική γνώμη:
   Ἔλεγον ὅτι βασιλεὺς σφίσι φίλος ἔσοιτο.

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ:

1. α) Αντικείμενα σε ρήματα λεκτικά (λέγω, διδάσκω, ἀγγέλλω, δηλῶ, ἀποκρίνομαι κ.τ.ό.), δεικτικά (δείκνυμι, ἀποδείκνυμι κ.τ.ό.), γνωστικά και αισθητικά (γιγνώσκω, οἶδα, μανθάνω, ἐπίσταμαι, πυνθάνομαι, αἰσθάνομαι, ἀκούω κ.τ.ό.):
   

   Λέγει ὡς ἄρα Ἀργεῖοι ἦσαν οἱ ἐπικαλεσάμενοι τὸν Πέρσην ἐπὶ τὴν Ἑλλάδα. (πως δήθεν)
   Οἶδα ὅτι μάτην σοι αὐτὰ λέξομεν.
   Πυνθάνομαι ὡς χρήματα εἴληφεν Aἰσχίνης. (ότι τάχα)

2. β) Υποκείμενα σε απρόσωπα ρήματα ή απρόσωπες εκφράσεις που σημαίνουν ό,τι και τα παραπάνω ρήματα (λέγεται, ἀγγέλλεται, μαρτυρεῖται, δέδεικται, δῆλόν ἐστι, ἄδηλόν ἐστι, φανερόν ἐστι, σαφές ἐστι κ.τ.ό.):

   Ἠγγέλθη ὅτι τεθνηκότες εἶεν.
   Ὡς δὲ ἠδίκουν σαφές ἐστι.

3. γ) Επεξηγήσεις σε όρο της προηγούμενης πρότασης, συνήθως σε δεικτική αντωνυμία ουδέτερου γένους:

   Τοῦτο δ' ὁ λόγος λέγει, ὅτι φιλάργυροι σοφίζονται τὸ θεῖον χάριν φιλαργυρίας. (ότι δηλαδή)

Η ΘΕΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGYM-C106/523/3451,13953/

ΑΣΚΗΣΕΙΣ:

1. Να αναγνωρίσετε πλήρως τις δευτερευουσες ειδικές προτάσεις.

2. Να αναγνωρίσετε πλήρως τις δευτερεύουσες (on line άσκηση απο τον ελληνικο πολιτισμό),σας τις παραθετω και σε word για να τις αναγνωρισετε:  ειδικες προτάσεις 

3.Στις παρακάτω περιόδους να χωρίσετε τις προτάσεις και να αναγνωρίσετε από συντακτική άποψη τις δευτερεύουσες ονοματικές ειδικές προτάσεις:(άσκηση σχολικού βιβλιου)

1. Καὶ ἔλεγον οἱ Ἀθηναῖοι ταῦτα, ὅτι οὐκ ὀρθῶς αἱ σπονδαὶ γένοιντο.

Εισάγεται με τον σύνδεσμο:                              δηλώνει:

εκφέρεται με την έγκλιση:                                δηλώνει:

εξαρτάται απο το ρήμα:                                    Σ.Ρ.

1. Λέγουσιν οἱ σοφισταὶ ὡς οὐδὲν δέονται χρημάτων.

Εισάγεται με τον σύνδεσμο:                              δηλώνει:

εκφέρεται με την έγκλιση:                                δηλώνει:

εξαρτάται απο το ρήμα:                                    Σ.Ρ.

1. Σεύθης λέγει ὅτι οὐδενὶ ἂν ἀπιστήσαι Ἀθηναίων.

Εισάγεται με τον σύνδεσμο:                              δηλώνει:

εκφέρεται με την έγκλιση:                                δηλώνει:

εξαρτάται απο το ρήμα:                                    Σ.Ρ.

1. Παρὰ πάντων ὁμολογεῖται ὡς τὰ βέλτιστα εἰπὼν ἄδικα πάσχει.

Εισάγεται με τον σύνδεσμο:                              δηλώνει:

εκφέρεται με την έγκλιση:                                δηλώνει:

εξαρτάται απο το ρήμα:                                    Σ.Ρ.

1. Γιγνώσκεις ὅτι σὺ εἶ ὁ μωρός;

2. Εισάγεται με τον σύνδεσμο:                              δηλώνει:

   εκφέρεται με την έγκλιση:                                δηλώνει:

   εξαρτάται απο το ρήμα:                                    Σ.Ρ.

1. Παρατηρώντας τον παρακάτω πίνακα με τα ρηματα στον αόριστο β΄, να κάνετε εγκλιτική αντικατάσταση στην Ε.Φ. τους παρακάτω τύπους.

2. Να συμπλωρώσετε τους τύπους των ουσιαστικών στις παρακάτω ασκήσεις.

http://users.sch.gr/ipap/Ellinikos%20Politismos/Yliko/askisis%20arxaia/a-klisi-geniki.htm

http://users.sch.gr/ipap/Ellinikos%20Politismos/Yliko/askisis%20arxaia/bklisi.4.htm

http://users.sch.gr/ipap/Ellinikos%20Politismos/3AskArx/ous-a-b-klisi-1.htm

3. Να συμπληρώσετε τις ασκήσεις ως προς τον αόριστο β΄

http://users.sch.gr/ipap/Ellinikos%20Politismos/Yliko/Theoria%20arxaia/2askiseis/aoristosB3.htm

http://users.sch.gr/ipap/Ellinikos%20Politismos/Yliko/Theoria%20arxaia/2askiseis/aoristosB4.htm

http://users.sch.gr/ipap/Ellinikos%20Politismos/Yliko/Theoria%20arxaia/2askiseis/aoristosB7.htm

http://users.sch.gr/ipap/Ellinikos_Politismos/ask-arxaia/aorb1-myl.htm

4. Να γίνει χρονική αντικατασταση στα ρηματα που σας ζητουνται:

(μόνο το τάττει και θεραπεύουσι)

http://users.sch.gr/ipap/Ellinikos%20Politismos/Yliko/Theoria%20arxaia/2askiseis/a10/a10-6.htm 

http://users.sch.gr/ipap/Ellinikos%20Politismos/Yliko/Theoria%20arxaia/2askiseis/a07/a09-4-1.htm